ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

15ΝΘΗΜΕΡΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ περιστυλίου! Επί του... ΤΕΥΧΟΣ_ 093 ΜΑΪΟΣ 2025

ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ποιες αλλαγές χρειάζεται το Σύνταγμα; Γράφουν: Πρ.Παυλόπουλος, Χαρ. Καστανίδης, Γ. Κατρούγκαλος, Στ. Κοντονής, Αλ. Παπαδόπουλος, Μιχ. Σταθόπουλος ,Ευρ. Στυλιανίδης, Σωτ. Χατζηγάκης Σπ. Βλαχόπουλος, Ακρ. Καϊδατζής, Ξεν. Κοντιάδης, Αντ. Μανιτάκης, Π. Μαντζούφας, Ν. Παπασπύρου, Κ. Στρατηλάτης, Γ. Σωτηρέλης, Γ. Τσιλιώτης, Σπ. Φλογαΐτης, Κ. Χρυσόγονος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

03 Α ΝΟΊΓΟΥΜΕ ΠΑΝΙΆ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΚΌΣΜΟ ΤΩΝ ΕΝΤΎΠΩΝ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΠΟΙΕΣ ΑΛΛΑΓΈΣ ΧΡΕΙΆΖΕΤΑΙ ΤΟ ΣΎΝΤΑΓΜΑ; ΑΝΟΊΓΟΥΜΕ ΤΟΝ ΣΧΕΤΙΚΌ ΔΙΆΛΟΓΟ 05 Π ΡΟΚΟΠΗΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ Σκέψεις για ορισμένες κορυφαίες θεσμικές προτεραιότητες:Προσχηματικές αναθεωρήσεις ή συνεπής εφαρμογή του Συντάγματος;

32 O Ι ΑΝΑΘΕΩΡΉΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΆΓΜΑΤΟΣ ΤΟΥ 1975

Ενημέρωση της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων 66 26η ΔΙΑΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΉ ΔΙΆΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΉ ΕΞΩΤΕΡΙΚΉ ΠΟΛΙΤΙΚΉ, ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΑΣΦΆΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΆΜΥΝΑΣ Θέμα το πλαίσιο ασφάλειας της ΕΕ 68 Ο ΈΛΛΗΝΑΣ ΕΠΊΤΡΟΠΟΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΒΙΏΣΙΜΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΈΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΌ ΑΠΌΣΤΟΛΟΣ ΤΖΙΤΖΙΚΏΣΤΑΣ ΕΠΙΣΚΈΦΤΗΚΕ ΤΗ ΒΟΥΛΉ Συνάντηση με τον Ν. Κακλαμάνη 70 Α ΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΊΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΉΣ ΤΩΝ ΕΛΛΉΝΩΝ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΉ ΕΘΝΟΣΥΝΈΛΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΈΡΑ ΝΕΡΟΎ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΌ ΤΗΣ ΗΜΈΡΑΣ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΊΟΥ

Το χρονικό των αναθεωρήσεων: 1986, 2001, 2008 και 2019

ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚO ΕΡΓΟ 36 Ο ΥΡΆΝΙΟΣ ΘΌΛΟΣ ΠΕΝΤΑΠΛΉΣ ΑΜΥΝΤΙΚΉΣ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑΣ Η «ΑΣΠΊΔΑ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΈΑ» Η αντιμαχία Κυρ. Μητσοτάκη και Ν.Ανδρουλάκη για τους εξοπλισμούς 38 Κ ΡΙΤΙΚΉ ΣΤΗΝ ΚΥΒΈΡΝΗΣΗ ΓΙΑ ΠΑΝΆΚΡΙΒΑ ΣΥΣΤΉΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΕΊΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΕΣ Οι ενστάσεις και οι αντιρρήσεις των Σ. Φάμελλου, Δ. Κουτσούμπα και Κ. Βελόπουλου 40 Έ ΛΛΕΙΨΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΉΣ ΚΑΙ ΑΠΑΞΊΩΣΗ ΤΗΣ ΕΓΧΏΡΙΑΣ ΑΜΥΝΤΙΚΉΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΊΑΣ ΚΑΤΑ ΛΌΓΙΣΕ Η ΕΛΆΣΣΩΝ ΑΝΤΙΠΟΛΊΤΕΥΣΗ Οι τοποθετήσεις των επικεφαλής της Νέας Αριστε ράς, Νίκης, Πλεύσης Ελευθερίας, Σπαρτιατών 42 Γ ΠΚ: ΠΡΟΤΕΡΑΙΌΤΗΤΑ Η ΣΥΝΈΧΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕΊΩΣΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΊΟΥ ΧΡΈΟΥΣ Τι αναφέρει η τριμηνιαία έκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους 44 Δ . ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΊΟΥ: ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΎΜΕ ΤΟ ΠΛΑΊΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΊΗΣΗ ΤΩΝ ΔΕΔΟ ΜΈΝΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΊΟΥ Επιφυλάξεις εξέφρασαν τα κόμματα της αντιπο λίτευσης 48 Θ ΕΤΙΚΉ ΑΝΤΑΠΌΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΦΟΡΈΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟΣΧΈΔΙΟ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΊΟΥ ΨΗΦΙΑΚΉΣ ΔΙΑΚΥΒΈΡΝΗΣΗΣ Έμφαση δόθηκε στην εφαρμογή «my street» 50 Κ . ΠΙΕΡΡΑΚΆΚΗΣ: ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΧΤΊΖΕΙΣ ΔΕ ΣΜΟΎΣ, ΠΑΡΆ ΝΑ ΒΆΖΕΙΣ ΔΑΣΜΟΎΣ Τι προβλέπει ο νέος νόμος για την αναβάθμιση της κεφαλαιαγοράς 54 Θ ΕΤΙΚΉ Η ΑΠΟΤΊΜΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΊΟΥ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΆΣ ΑΠΌ ΤΟΥΣ ΦΟΡΕΊΣ Ζήτησαν επιπλέον φορολογικά κίνητρα 56 Χ ΡΊΣΤΟΣ ΔΉΜΑΣ: ΣΕ 15 ΜΉΝΕΣ ΘΑ ΟΛΟΚΛΗ ΡΩΘΟΎΝ ΌΛΑ ΤΑ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΆ ΈΡΓΑ Αμφιβολίες για την έγκαιρη ολοκλήρωση των έργων εξέφρασε η αντιπολίτευση 58 ΤΗΝ ΠΑΡΑΠΟΜΠΉ ΤΟΥ ΧΡ. ΤΡΙΑΝΤΌΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΔΙΚΑΣΤΙΚΌ ΣΥΜΒΟΎΛΙΟ ΑΠΟΦΆΣΙΣΕ Η ΟΛΟΜΈΛΕΙΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΉΣ Αποχώρησαν έξι κόμματα της αντιπολίτευσης 62 Ε ΤΉΣΙΑ ΈΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΌΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΊΤΗ Παραδόθηκε στον Πρόεδρο της Βουλής 63 Σ ΥΝΆΝΤΗΣΗ ΤΟΥ Ν. ΚΑΚΛΑΜΆΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΉ ΓΟΝΈΩΝ ΑΔΉΛΩΤΩΝ ΑΙΧΜΑΛΏΤΩΝ ΚΑΙ ΑΓΝΟΟΎΜΕΝΩΝ ΚΥΠΡΙΑΚΉΣ ΤΡΑΓΩΔΊΑΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΉ ΔΙΠΛΩΜΑΤΊΑ 64 Α Λ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΎΛΟΥ: Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΉ ΑΣΦΆΛΕΙΑ ΔΕΝ ΑΦΟΡΆ ΜΌΝΟ ΤΗ ΡΩΣΊΑ ΑΛΛΆ ΈΝΑΝ ΕΥΡΎΤΕΡΟ ΧΏΡΟ

07 Χ ΆΡΗΣ ΚΑΣΤΑΝΊΔΗΣ 08 Γ ΙΏΡΓΟΣ ΚΑΤΡΟΎΓΚΑΛΟΣ 09 Σ ΤΑΎΡΟΣ ΚΟΝΤΟΝΉΣ 10 Α ΛΈΚΟΣ ΠΑΠΑΔΌΠΟΥΛΟΣ 11 Μ ΙΧΑΛΗΣ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΣ 12 Ε ΥΡΙΠΊΔΗΣ ΣΤ. ΣΤΥΛΙΑΝΊΔΗΣ 14 Σ ΩΤΉΡΗΣ ΧΑΤΖΗΓΆΚΗΣ 15 Σ ΠΎΡΟΣ ΒΛΑΧΌΠΟΥΛΟΣ 16 ΑΚΡΊΤΑΣ ΚΑΪΔΑΤΖΉΣ 17 ΞΕΝΟΦΏΝΤΑΣ ΚΟΝΤΙΆΔΗΣ 18 ΑΝΤΏΝΗΣ ΜΑΝΙΤΆΚΗΣ 19 ΠΑΝΑΓΙΏΤΗΣ ΜΑΝΤΖΟΎΦΑΣ Η στοχευμένη Αναθεώρηση 20 ΝΊΚΟΣ ΠΑΠΑΣΠΎΡΟΥ 21 ΚΏΣΤΑΣ ΣΤΡΑΤΗΛΆΤΗΣ Δεκατέσσερις προτάσεις 22 ΓΙΏΡΓΟΣ Χ. ΣΩΤΗΡΈΛΗΣ 25 ΧΑΡΆΛΑΜΠΟΣ ΤΣΙΛΙΏΤΗΣ 26 ΣΠΥΡΊΔΩΝ Ι. ΦΛΟΓΑΐΤΗΣ 27 ΚΏΣΤΑΣ Χ. ΧΡΥΣΌΓΟΝΟΣ

Συνταγματική αναθεώρηση: γιατί και για ποιον

Σεβασμός στο Σύνταγμα και στο θεσμό της αναθεώρησης Δύο προτάσεις για την αναθεώρηση του Συντάγματος Η χώρα χρειάζεται αλλαγή του Βασικού Θεσμικού Συστήματος

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΙΣΤΟΡΊΑ ΤΗΣ ΝΕΌΤΕΡΗΣ ΕΛΛΆΔΑΣ ΔΙΑ ΧΕΙΡΌΣ Ι. ΚΑΠΟΔΊΣΤΡΙΑ 72 Γ ΙΏΡΓΟΣ ΚΟΝΤΟΓΙΏΡΓΗΣ 76 Π ΟΛΥΧΡΌΝΗΣ ΚΑΡΑΣΜΠΆΣ

Θεσμικά αντίβαρα στον πρωθυπουργοκεντρισμό

Ο μετα-βυζαντινός Ελληνισμός, η απολυταρχική Ευρώπη και η Επανάσταση του 1821 με τα μάτια του Καποδίστρια Η «θαμμένη» ιστορία της νεότερης Ελλάδας , ο Ιωάννης Καποδίστριας και η τρίτη άλωση του ελληνισμού Τα αίτια της κρίσης της οθωμανικής αυτοκρατορίας κατά την κοσμοαντίληψη του Ιωάννη Καποδίστρια και η ελληνική επανάσταση Η ανεκπλήρωτη αγάπη του Ιωάννη Καποδίστρια και της Ρωξάνδρας Στούρτζα: Μια πεταλούδα που κάηκε στις φλόγες

Πόσο αναγκαία είναι μια νέα Συνταγματική Αναθεώρηση; Τέσσερα ερωτήματα - προτάσεις για την αναθεώρηση του Συντάγματος

80 Β ΑΝΈΣΣΑ ΝΤΌΜΗ

Η αναγκαία συνταγματική αναθεώρηση

Ζητούμενο η τήρηση του Συντάγματος, όχι η αναθεώρησή του Θεσμικά αντίβαρα και εγγυήσεις πολυεπίπεδης διακυβέρνησης απέναντι στις πρωθυπουργικές υπερεξουσίες Η ματαιοπονία των Αναθεωρήσεων ενόψει των άτυπων τροποποιήσεων του Συντάγματος

84 Ε ΛΈΝΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΎΛΟΥ

88 Χ. Λούκος: Ιωάννης Καποδίστριας: Μια απόπειρα ιστορικής βιογραφίας Ένα βιβλίο ζωής για τον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας 90 Η ΒΟΥΛΉ ΤΩΝ ΕΛΛΉΝΩΝ ΤΊΜΗΣΕ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΉ ΕΠΈΤΕΙΟ ΤΗΣ 25ης ΜΑΡΤΊΟΥ 1821 Η εκδήλωση του Συλλόγου Υπαλλήλων Η επετειακή ομιλία του Χρ. Μυλωνά 96 Τ Ο ΊΔΡΥΜΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΉΣ ΣΤΗΝ ΚΑΒΆΛΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΡΆΜΑ, 20-22 ΜΑΡΤΊΟΥ Παρουσίασε τον τόμου για τους πρόσφυγες του 1922 και το cd της Ηπειρωτικής μουσικής 92 « ΤΟ 21’ ΣΤΟ ΤΡΑΓΟΎΔΙ…»

Αναθεώρηση με ευρύχωρη στόχευση

Θέσεις και προτάσεις για την Συνταγματική Αναθεώρηση Έξι βασικές προτάσεις για την αναθεώρηση του Συντάγματος

ΕΠΙ-ΛΟΓΟΣ & ΕΙΚΟΝΑ 98 Σ ΥΝΑΝΤΉΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΈΔΡΟΥ ΤΗΣ ΒΟΥΛΉΣ ΜΕ ΤΗΝ ΓΣΕΕ ΚΑΙ ΤΙΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΙΚΈΣ ΟΡΓΑΝΏΣΕΙΣ Τι δήλωσε ο Ν. Κακλαμάνης ΠΡΟΣΩΠΟ-γραφίες Μνήμη προσωπικοτήτων γι αυτόν τον μήνα

Η αναγκαία Συνταγματική Αναθεώρηση (;)

Δικαιοσύνη και Πανεπιστήμια οι προτεραιότητες 28 Σ ΗΜΕΊΟ ΑΝΤΙΠΑΡΆΘΕΣΗΣ ΟΙ ΕΞΟΥΣΊΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΈΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΊΑΣ

Οι τοποθετήσεις των πολιτικών αρχηγών Κωνσταντίνου Καραμανλή, Γεωργίου Μαύρου, Ανδρέα Παπανδρέου και Ηλία Ηλιού κατά την ψήφιση του Συντάγματος του 1975

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ: ΘΟΔΩΡΉΣ ΤΖΑΛΑΒΡΆΣ | ART DIRECTOR: ΚΏΣΤΑΣ ΔΑΚΑΝΆΛΗΣ | ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΘΩΜΆΣ ΤΣΆΤΣΗΣ, ΓΙΆΝΝΗΣ ΦΩΤΟΎΛΑΣ, ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΡΥΣΙΚΌΣ ΦΩΤΟ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: KARL HAUPT, Η 3Η ΣΕΠΤΕΜΒΡΊΟΥ 1843, ΑΠΌ ΤΗΝ ΣΥΛΛΟΓΉ ΈΡΓΩΝ ΤΈΧΝΗΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΉΣ ΑΡ. ΕΥΡ. 283

2

ΤΕΥΧΟΣ_ 093

ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ

Κ οντά στα πέντε περίπου χρόνια από τότε που το ηλε κτρονικό περιοδικό της Βουλής έκανε το πρώτο του ταξίδι (Ιούλιος 2020) στο ηλεκτρονικό πέλαγος του Δι αδικτύου, ήγγικεν η ώρα και για μια παράλληλη πορεία στον κόσμο των εντύπων περιοδικών. Από αυτό το μήνα, τον Μάϊο του 2025, η παρουσία μας θα είναι διπλή.Εκτός από την ηλεκτρονική έκδοση θα τρέχει παράλληλα και μία έγχαρτη.Περιορισμένων αντιτύπων στην αρχή προκειμένου να καλυφθούν πε ρισσότερο εσωτερικές ανάγκες, ευελπιστούμε σύντο μα πως θα καταφέρουμε να σπάσουμε τα δεσμά του κόστους και τους τεχνικούς περιορισμούς και να αγκαλιάσουμε περισσότερους πολίτες-αναγνώστες που η αλήθεια είναι μας παρακινούσαν, για να μην πω πίεζαν, να υπάρξει και έντυπη μορφή του περιοδικού. Οι νέες συνθήκες επέβαλαν και κάποιες αλλαγές στην περιοδικότητα. Έτσι, για λόγους κυριως τεχνικών αδυναμιών του τυπογραφείου και για να συμβαδίζει η ηλεκτρονική με την έγχαρτη έκδοση, αποφασίστηκε να μετατραπεί η 15νθήμε ρη έκδοση σε μηνιαία. Η χαρά της έντυπης έκδοσης συνοδεύεται από μια μικρή θυσία στην επικαιρότητα της ύλης. Θέλουμε να πιστεύουμε πως η έντυπη έκδοση θα αθροίσει αναγνωστικό βάθος από εκείνη την κατηγορία των αναγνωστούν που επιμένει, είτε για λόγους πα ράδοσης,εθισμού και πρακτικής συνήθειας, είτε αθεράπευτης νοσταλγίας, να προτιμά τις καλαίσθητες έντυπες εκδόσεις. Σε ότι μας αφορά πάντως θα συνεχίσουμε αταλάντευτα να υπηρετούμε τον στό χο που διακηρύξαμε στο πρώτο τεύχος: «Να καταστήσουμε, με κάθε πρόσφορο μέσο και τεχνολογία, κοινωνούς του πλούσιου νομοθετικού, διπλωματικού, πολιτιστικού και κοινωνικού έργου που παράγεται στη Βουλή, ει δυνατόν, όλους τους πολίτες, ώστε να νοιώθουν ότι εκ πληρώνεται στο ακέραιο η πολιτική εντολή που έδωσαν προς τους αιρετούς αντι προσώπους τους στο εθνικό κοινοβούλιο.Να ανοίξουμε δηλαδή νέους διαύλους εξωστρέφειας και αμφίδρομης επικοινωνίας με τους πολίτες» . Κρίνουμε ακόμη σκόπιμο να υπενθυμίσουμε την βαθύτατη πεποίθησή μας στην αρχή: «Η δημοσίευση (δεν) είναι (μόνο) η ψυχή της δικαιοσύνης» , όπως έγραψε για πρώτη φορά ο Άγγλος φιλόσοφος Jeremy Bentham, αλλά είναι η ψυχή της ίδιας της δημοκρατίας. Ιδιαίτερα όταν σέβεται και ακολουθεί τις αρχές της πολυφωνίας,της ψύχραιμης καταγραφής, της αμερόληπτης παρουσίασης των γεγονότων, των θέσεων όλων των κομμάτων, καθώς και τους κανόνες της δη μοσιογραφικής δεοντολογίας. * * * Όσον αφορά την ύλη αυτού του τεύχους επιλέξαμε, κατόπιν απαίτησης αρκετών αναγνωστών, να ενσωματώσουμε στα περιεχόμενά του ένα μεγάλο αφιέρωμα για την επικείμενη αναθεώρηση του Συντάγματος που είχαμε παρουσιάσει πρό σφατα στο ηλεκτρονικό τεύχος. Υπενθυμίζουμε ότι στην συνέντευξή του στην Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης τον περασμένο Σεπτέμβριο ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε δηλώσει ότι η διαδικασία για την αναθεώρηση του Συντάγματος θα ξεκινούσε το Β εξά μηνο του 2025, δηλαδή το προσεχές φθινόπωρο. Όμως, λίγο η πρόσφατη διαδικασία εκλογής νέου Προέδρου της Δημοκρατίας και λίγο οι κινητοποιήσεις για την τραγωδία των Τεμπών διαμόρφωσαν ένα πο λιτικό κλίμα που οδήγησε τον πρωθυπουργό να αποκαλύψει ”πρόωρα» κάποιες από τις προτάσεις της κυβέρνησης που προτίθεται να εισφέρει στον σχετικό αναθεωρητικό διάλογο με τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Προφανώς και για να καταγράψει αντιδράσεις για το πώς γίνονται δεκτές από το πολιτικό σύστημα αυτές οι προτάσεις. Έτσι με αφορμή την εκλογή νέου Προέδρου της Δημοκρατίας ετέθη από τον πρωθυπουργό στο τραπέζι η πρόταση για μία και μόνη ,εξαετούς διάρκειας, θητεία των Προέδρων της Δημοκρατίας εφεξής. Παράλληλα, με αφορμή την

Ανοίγουμε πανιά και στον κόσμο των εντύπων

συζήτηση της πρότασης δυσπιστίας για την τρα γωδία των Τεμπών που υπέβαλλαν πρόσφατα σε βάρος της κυβέρνη σης τέσσερα κόμματα της αντιπολίτευσης, ο πρωθυπουργός Κυ ριάκος Μητσοτάκης άδραξε την ευκαιρία να ανακοινώσει τέσσερα θεσμικά πεδία αναθεώ ρησης αντίστοιχων διατάξεων του Συντάγματος που αφορούν: α) την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων και των διοικήσεων των δημοσίων οργανισμών, β) την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων , γ) την αλλαγή του τρόπου επιλογής των ηγεσιών των ανώτατων Δικαστηρίων της χώρας και, δ) την κατάργηση του άρθρου 86 του Συντάγματος που αφορά την ποινική μετα χείριση των υπουργών. Κάλεσε μάλιστα τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης και Πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ Νίκο Ανδρουλάκη να στηρίξουν από κοινού αυτές τις προτάσεις ώστε προφανώς να είναι ευκολότερη η υπερψήφισή τους στην επόμενη αναθεωρητι κή Βουλή από την κυβέρνηση που θα υπάρχει τότε. * * * Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν είναι η πρώτη φορά που που ο πρωθυπουργός Κυριά κος Μητσοτάκης υποβάλλει ανάλογη πρόταση αλληλοαποδοχής αναθεωρητέων διατάξεων του Συντάγματος. Το είχε κάνει και στην προηγούμενη αναθεώρηση, το 2018 ως αρχηγός της ευρισκόμενης στην αξιωματική αντιπολίτευση ΝΔ προ τείνοντας στην τότε κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ να υπερψηφίσουν τα δύο μεγάλα κόμματα το ένα τις προτάσεις του άλλου, ώστε να είναι ευκολότερη η ψήφισή τους στην αναθεωρητική Βουλή του 2019.Ομως η πρόταση δεν έγινε αποδεκτή από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ. Μένει να δειχθεί αν αυτή την φορά η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ θα πει το ”ναι” σε μια «ανταλλακτική” διαδικασία αναθεώρησης. Γνωρίζοντας βεβαίως ότι σε μια τέ τοια περίπτωση ενδέχεται να δώσει λευκή επιταγή σε όποιον θα βρεθεί στην κυβερνητική εξουσία στην επόμενη, αναθεωρητική Βουλή να επιβάλλει το πε ριεχόμενο της αναθεώρησης που επιθυμεί, αφού γι’αυτό θα της αρκούν οι 151 ψήφοι της δεδηλωμένης που θα διαθέτει. Το Περιοδικό της Βουλής θέλοντας να συμβάλλει στον διάλογο για το ποιες είναι οι αναγκαίες αλλαγές στο Σύνταγμά μας φιλοξενεί σήμερα ένα εκτεταμέ νο αφιέρωμα στο οποίο καταθέτουν τις απόψεις τους προσωπικότητες από το χώρο της πολιτικής και της νομικής επιστήμης. Σ αυτή τη φάση επιδιώχθηκε οι αρθρογράφοι να μην είναι από το χώρο της ζέουσας ,της ενεργού δηλαδή πολι τικής ζωής, αλλά της πολιτικής εφεδρείας ώστε να διαθέτουν τα κριτήρια της εμπειρίας αλλά και της ψυχραιμίας που προσδίδει η απόσταση από τα γεγονότα και την τρέχουσα πολιτική ζωή. Τέλος σ’ αυτό το τεύχος, εκτός από την ύλη που αφορά το κοινοβουλευτικό έργο που παρήχθη τον Απρίλιο, ενσωματώσαμε στην ενότητα του πολιτισμού και ένα αφιέρωμα για το βιβλίο « Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας» που εκδόθηκε το 1828 στα Γαλλικά στην Γενεύη και μεταφράστηκε και εκδόθηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά τον Δεκέμβριο του 2024. Όλα δείχνουν ότι συν-συγγραφέας του βιβλίου, αν όχι ο βασικός συγγραφέας, είναι ο Ιωάννης Καποδίστριας, δίπλα στον μέχρι τώρα γνωστό Ιακωβάκη Ρίζο Νερουλό.

TOY ΘΟΔΩΡΉ ΤΖΑΛΑΒΡΆ

3

ΜΑΪΟΣ 2025

ΑΦΙΕΡΩΜΑ | ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

Ανοίγουμε το διάλογο εν όψει της αναθεώρησης του Συντάγματος Ποιες αλλαγές χρειάζεται το Σύνταγμα;

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΘΩΔΩΡΗΣ Σ.Π.ΤΖΑΛΑΒΡΑΣ

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει προαναγγείλει ότι η διαδικασία ανα θεώρησης του Συντάγματος θα εκκινή σει το προσεχές φθινόπωρο. Εν όψει αυτής της διαδικασίας το περιοδικό της Βουλής «Επί του... περιστυλίου!» επιχειρεί να ανοίξει τον σχετικό πολιτικό διάλογο. Στο παρόν τεύχος έχουν κληθεί να εισφέρουν τις απόψεις τους προσωπικότητες τόσο από το χώρο της πολιτικής, κυρίως πρώην υπουργοί, όσο και της επιστήμης, με την συμμετο χή καθηγητών πανεπιστημίου, κυρίως Συνταγμα τολόγων, από όλες τις Νομικές Σχολές της χώρας. Όλοι τους εκλήθησαν να απαντήσουν με ένα, σύ ντομο σχετικά, άρθρο τους στο βασικό ερώτημα: Ποιες αλλαγές χρειάζεται το Σύνταγμα ώστε αυτό να καταστεί σύγχρονο και περισσότερο ευέλικτο και λειτουργικό; Εννοείται πως στους αρθρογράφους δεν ετέθη κανένας περιορισμός ως προς τις θεματικές, τα κεφάλαια και τα υπό αναθεώρηση άρθρα που

θα καταλαμβάνουν οι προτάσεις τους, ενώ τους επισημάνθηκε ότι καλό θα ήταν αυτές να συνο δεύονται και από ένα πολύ σύντομο σκεπτικό τεκ μηρίωσης για τους λόγους που επιβάλλουν την αναθεώρηση ή την συμπλήρωση των επιμέρους διατάξεων που προτείνουν ως υποψήφιες προς αναθεώρηση. Τέλος σημειώνεται ότι πολλές προσωπικότητες και από τους δύο χώρους επιφυλάχθηκαν να τοπο θετηθούν αργότερα, όταν η κυβέρνηση γνωστοποι ήσει επισήμως τις προτάσεις της.

4

ΤΕΥΧΟΣ_ 093

ΑΡΘΡΑ | ΠΡΩΗΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Πρόλογος Γίνεται, και πάλι, λόγος για την ανάγκη αναθεώρη σης του ισχύοντος Συντάγματος. Δίχως να υποτιμώ την ανάγκη αναθεώρησης ορισμένων διατάξεών του -και κατ’ εξοχήν εκείνων του άρθρου 16 για την ίδρυση, επιτέλους, μη κρατικών μη κερδοσκο πικών ΑΕΙ με συνταγματικώς ρητώς θεσπισμένους κανόνες δικαίου- θεωρώ ότι σήμερα, ίσως περισ σότερο από πριν, πρέπει να επικεντρωθούμε πολύ περισσότερο στην πιστή και συνεπή εφαρμογή των ισχυουσών διατάξεων του Συντάγματος. Και τούτο αφενός διότι τα φαινόμενα παραβίασής τους, τύ ποις μεν δια της νομοθετικής οδού αλλά κατ’ ουσία με αποκλειστική « πρωτοβουλία » της Εκτελεστικής Εξουσίας, αναμφιβόλως πολλαπλασιάζονται. Και, αφετέρου, αρκετές φορές στο παρελθόν αναθεω ρήθηκαν διατάξεις -π.χ. οι περί εκλογής του Προέ δρου της Δημοκρατίας- όχι διότι ήταν ανεπιτυχείς ή παρωχημένες οι κανονιστικές τους ρυθμίσεις, αλλά προδήλως διότι το Πολιτικό Σύστημα δεν ήταν διατεθειμένο για τους δικούς του, πολιτικούς καθαρώς λόγους και υπολογισμούς, να τις εφαρμό σει όπως αρμόζει στον ρόλο του Ρυθμιστή του Πο λιτεύματος. Και εδώ μου παρέχεται η ευκαιρία να επισημάνω και ν’ αναδείξω ότι τούτο συνιστά, κατ’ αποτέλεσμα, « παθογένεια » της ίδιας της Αντιπρο σωπευτικής Δημοκρατίας. Και μάλιστα όχι μόνο για την Χώρα μας αλλά και για πολλές άλλες Χώρες, για τις οποίες το Σύνταγμα αποτελεί το κύριο και καίριο θεσμικό θεμέλιο της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας. Ειδικότερα: Ι. Το εξαιρετικά επικίνδυνο φαινόμενο της υφέρ πουσας κανονιστικής «διάβρωσης» του Συντάγμα τος και βασικών πτυχών της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας Στην « επικράτεια» της Δύσης, η οποία μέχρι πρότι νος διέθετε την νομιμοποίηση και την αντίστοιχη « έξωθεν καλή μαρτυρία» ενός σχεδόν υποδειγματι κού σεβασμού των Δημοκρατικών Θεσμών εν γέ νει, η Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία έχει αρχίσει να « παρακμάζει », προεχόντως κάτω από το βάρος Του Προκοπίου Παυλοπούλου Σκέψεις για ορισμένες κορυφαίες θεσμικές προτεραιότητες: Προσχηματικές αναθεωρήσεις ή συνεπής εφαρμογή του Συντάγματος; τέως Προέδρου της Δημοκρατίας «Ακαδημαϊκού Επίτιμου Καθηγητή της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ

της θεσμικής και πολιτικής « οξείδωσης » των βα σικών αντηρίδων της, και κατά πρώτο λόγο του Συντάγματος. « Οξείδωσης» , η οποία δοκιμάζει επι κίνδυνα τις αντοχές της κατά την υπεράσπιση της Ελευθερίας και των Δικαιωμάτων που συνιστούν τις επιμέρους εκφάνσεις άσκησής της στην πράξη. Α. Συγκεκριμένα, και μεταξύ άλλων, θέτοντας συχνά στο « περιθώριο » το γράμμα και το πνεύμα του Συντάγματος το Κράτος αδυνατεί να εγγυ ηθεί επαρκώς τον φιλελεύθερο χαρακτήρα της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας, επέκεινα δε το θεσμικό και πολιτικό status της Διάκρισης των Εξουσιών, του Κράτους Δικαίου και της Αρχής της Νομιμότητας. Ενώ η, θεμελιώδης για την εμπέ δωση της εν γένει δημοκρατικής οργάνωσης των κρατικών και των κοινωνικών δομών, αρχή της Ισότητας « υποχωρείατάκτως» μπροστά στην « επέ λαση » των κάθε είδους ανισοτήτων. Κάπως έτσι διαγράφεται, βεβαίως σε πολύ γενικές γραμμές, αυτή η « παρακμιακή » πορεία της κανονιστικής « ευρωστίας » του Συντάγματος και της Αντιπρο σωπευτικής Δημοκρατίας, με «σημείο αιχμής» την προϊούσα αδυναμία της να λειτουργήσει, κατά τον προορισμό της, ως «ιδανική» διαδικασία εγγύησης της Ελευθερίας και των Δικαιωμάτων μέσω των οποίων καθένας μπορεί να υπερασπισθεί την αξία του και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότη τάς του. Β. Ως προς τα « καθ’ ημάς », αυτό το συμπέρασμα επιβεβαίωσαν πριν λίγο καιρό π.χ. τα, κατά γενική

ομολογία άκρως προβληματικά έως υπονομευτικά για την Δημοκρατία, φαινόμενα των τηλεφωνικών υποκλοπών στο πεδίο της κατά τις διατάξεις του άρθρου 19 του Συντάγματος ακώλυτης άσκησης του δικαιώματος που διασφαλίζει το απόρρητο των επικοινωνιών. Πολλώ μάλλον όταν οι τότε ψηφισθείσες νομοθετικές ρυθμίσεις όχι μόνο δεν επέφεραν κάποιες ουσιαστικές βελτιώσεις στις ισχύουσες σχετικές διατάξεις, αλλ’ άφησαν στο περιθώριο -ή και στο « σκοτάδι» – την κατά τις διατάξεις του άρθρου 19 παρ. 2 του Συντάγματος αρμόδια για την διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών Ανεξάρτητη Αρχή, ήτοι την ΑΔΑΕ, κα θιστώντας έτσι δυσχερή ή και αδύνατη την άσκηση κρίσιμων αρμοδιοτήτων της. ΙΙ.Με οδηγό τον Μπέρτολτ Μπρεχτ: Το Σύνταγμα και η Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία στον « κύ κλο με την κιμωλία » Το μείζον ζήτημα που τίθεται λοιπόν είναι αν και πώς μπορεί η πορεία αυτή ν’ αναστραφεί. Κυρίως δε ποιος είναι σε θέση, με βάση και την ευθύνη που του αναλογεί αντιστοίχως, ν’ αναλάβει το βάρος μιας τέτοιας αναστροφής.Απεριφράστως πιστεύω ότι το βάρος τούτο « πέφτει » και στις τρεις κρατι κές εξουσίες -την Νομοθετική, την Εκτελεστική και την Δικαστική- υπό την έννοια ότι αυτές οφεί λουν να εφαρμόζουν πιστά το Σύνταγμα και όχι ν’ αναζητούν, κατά τις περιστάσεις, « διεξόδους » τε χνηέντως συγκεκαλυμμένης παραβίασής του. Ίσως

5

ΜΑΪΟΣ 2025

ΑΦΙΕΡΩΜΑ | ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

ο Μπέρτολτ Μπρεχτ στον « Κύκλο με την Κιμωλία» – στην αρχική του μορφή, η οποία ολοκληρώθηκε το 1945 μέσα στα ερείπια που άφησε πίσω του ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, ο τίτλος του έρ γου ήταν «Ο Καυκασιανός κύκλος με την Κιμωλία» – μας δείχνει, και σήμερα, τον δρόμο προς αυτή την κατεύθυνση υπό συμβολισμούς μιας λογοτεχνικώς ανυπέρβλητης αλληγορίας. Αλληγορίας, η οποία μάλλον έχει πολύ πιο παλιές ρίζες, στην Βίβλο και σε κινεζικό θεατρικό μύθο: Α. Σε μια περιοχή του Καυκάσου, χαρακτηρισμένη ως « καταραμένη », που βιώνει περίοδο μεγάλων κοινωνικών αναταραχών ο «ηγεμόνας» ανατρέ πεται και εκτελείται από τους επαναστάτες. Η φαντασμένη και ιδιοτελής σύζυγός του Νατέλα έτρεξε να σωθεί, παίρνοντας μαζί της μόνο τα κοσμήματά της και ό,τι άλλο πολύτιμο είχε, αφή νοντας όμως στην τύχη του το μονάκριβο παιδί τους, τον πρίγκιπα Μιχέλ. Το παιδί αναλαμβάνει ν’ αναθρέψει και να μεγαλώσει μια υπηρέτρια στο παλάτι των Αμπασβίλι, η Γκρούσα, που φέρ νει εις πέρας την αποστολή της με αυτοθυσία, αγνοώντας κάθε είδους τεχνητά διλήμματα και απειλές. Έτσι το παιδί επιβιώνει μόνο χάρη στην, κυριολεκτικώς μητρική, αυταπάρνηση της Γκρού σας. Οι καιροί αλλάζουν, οι επαναστάτες χάνουν την τελική μάχη. Η Νατέλα γυρίζει πίσω, αναζη τώντας το παιδί που είχε κάποτε εγκαταλείψει δίχως ίχνος μητρικής ευαισθησίας. Τότε τίθεται το ζήτημα: Τίνος είναι το παιδί που επιβίωσε μέσα στην λαίλαπα της συμφοράς; Της Γκρούσας που το ανέθρεψε και το μεγάλωσε, σε πείσμα των και ρών; Ή της μάνας που το γέννησε, αλλά το άφησε στους « πέντε ανέμους »; Β. Ο Αζντάκ, ένας περιθωριακός που χρίσθηκε δι καστής επειδή κατά την επανάσταση έσωσε την ζωή του «Μεγάλου Δούκα» κρύβοντάς τον στο σπίτι του, κλήθηκε να κρίνει. Και τότε διέταξε, υπό όρους μιας σχεδόν πρωτόγονης πλην όμως βαθιά ανθρώπινης Δικαιοσύνης, κάποιο περιστασιακό βοηθό του να χαράξει με κιμωλία στο χώμα έναν κύκλο και να βάλει το παιδί στο κέντρο του. Όποια από τις δύο « μανάδες » θα κατάφερνε να το τρα βήξει προς το μέρος της, θα κέρδιζε την ιδιότυπη αυτή δίκη. Η πραγματική μάνα, η Νατέλα, το σέρνει άσπλαχνα και βίαια κοντά της. Η τραγική Γκρούσα, αμφιρρέποντας απεγνωσμένα, το αφήνει για να μην το πληγώσει. Η « αποδεικτική διαδικασία » επανα λαμβάνεται ξανά και ξανά. Στο τέλος ο Αζντάκ, αν και γνωρίζει με « δικανική πεποίθηση » ποια είναι η βιολογική μάνα, δίνει το παιδί στην Γκρούσα με το σκεπτικό ότι αυτή δεν θέλησε να το πληγώσει. Για τί η γνήσια ευαισθησία της ανθρώπινης υπόστασης πρέπει οπωσδήποτε να υπερισχύσει έναντι οιουδή ποτε συμφέροντος, το οποίο βαίνει πέραν του προ ορισμού και της αξίας του Ανθρώπου. Πρόκειται για μιαν έμμεση, και κάτω από συνθήκες « θεατρι κής αδείας », επίκληση κανόνων Φυσικού Δικαίου,

σε αντιπαραβολή προς το γνησίως Θετικό Δίκαιο. ΙΙΙ. Το καθολικό και ανεπίδεκτο διαπραγμάτευσης «πρόταγμα» για την υπεράσπιση του Συντάγματος και της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας Κάνοντας την αναγκαία αναγωγή από την αλληγο ρία του « Κύκλου με την Κιμωλία» στα δεδομένα της σύγχρονης « περιπέτειας » του Συντάγματος και της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας, ο υποθετικός δικαστής « Αζντάκ » έχει να επιλέξει, μπροστά στο δίλημμα του ποιος είναι εκείνος ο οποίος μπορεί να υπερασπισθεί και να επαναφέρει στην πρότερη οιο νεί «φυσική» κατάσταση το θεσμικό και κανονιστικό « κύρος » τους, μεταξύ: Α. Από την μια πλευρά της Πολιτικής Κοινωνίας –ήτοι του Κράτους εν γένει- εφόσον βεβαίως οι πολιτικές ηγεσίες, οι οποίες διαχειρίζονται κυρί ως την Εκτελεστική Εξουσία, έχουν την δύναμη και είναι διατεθειμένες να ξαναδώσουν στην κρατική εξουσία τον ρόλο που της αναλογεί ως προς την υπεράσπιση του Συντάγματος και των «ζωτικών» φιλελεύθερων χαρακτηριστικών της Αντιπροσω πευτικής Δημοκρατίας. Και, από την άλλη πλευρά, της Κοινωνίας των Πολιτών, η οποία ούτως ή άλ λως έχει κάθε λόγο και κάθε συμφέρον να υπερα σπισθεί την θεσμική και πολιτική φυσιογνωμία τόσο του Συντάγματος όσο και της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας. Και αυτό διότι το κρίσιμο διακύβευμα ενόψει της «παρακμιακής » πορείας του Συντάγμα τος και της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας είναι, αναμφιβόλως, η Ελευθερία. Άρα τα Δικαιώματα, διά των οποίων η Κοινωνία των Πολιτών διαφυλάσσει την υπόστασή της και την επιτέλεση της αποστολής της μέσα σε συνθήκες δημοκρατικής διακυβέρνη σης. Β. Υπό τ’ ανωτέρω δεδομένα θα ήταν πολύ δύσκο λο για τον δίκαιο « Αζντάκ » ν’ αναθέσει την « επιμέ λεια » της, μέσω του σεβασμού του Συντάγματος, ανόρθωσης της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας αποκλειστικώς στο Κράτος μολονότι, κατά την απο στολή του, οφείλει να είναι ο « φυσικός » εγγυητής του φιλελεύθερου χαρακτήρα της, επομένως δε ο εγγυητής της Ελευθερίας και των Θεμελιωδών Δι καιωμάτων του Ανθρώπου. Πέραν του ότι, κατά τα προμνημονευόμενα, μεγάλο μέρος της « παρακμια κής » πορείας του Συντάγματος και της Αντιπροσω πευτικής Δημοκρατίας οφείλεται στις αδυναμίες και την ολιγωρία του κρατικού μηχανισμού, επιπρο σθέτως η καταφανής έλλειψη ηγετικού κύρους των σύγχρονων πολιτικών ηγεσιών διεθνώς αναδεικνύ ει ότι δεν διαθέτουν τ’ απαιτούμενα εχέγγυα –θα έλεγε κανείς την απαιτούμενη πολιτική « γενναιότη τα »- προκειμένου να επωμισθούν μια τόσο «ζέουσα» αποστολή. Γ. Άρα ο ακριβοδίκαιος « Αζντάκ », αποτιμώντας την ιστορία και την προοπτική του Συντάγματος και της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας καθώς και την ανάγκη υπεράσπισης της Ελευθερίας και των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, θα είχε

κάθε λόγο ν’ αναθέσει -βεβαίως δίχως να υποτιμά την εν γένει αποστολή του δημοκρατικώς οργανω μένου Κράτους- την « επιμέλεια » της ανόρθωσής τους κατά μεγάλο μέρος σ’ εκείνους οι οποίοι είναι ή οφείλουν να είναι διατεθειμένοι να φέρουν εις πέρας μια τέτοια αποστολή. Σ’ εκείνους, μέσα από τους αγώνες των οποίων πριν από δύο και πλέον αιώνες « γεννήθηκε », πάνω στην θεσμική « αντηρί δα » του Συντάγματος, η Αντιπροσωπευτική Δημο κρατία ως διαδικασία εγγύησης της Ελευθερίας. Σ’ εκείνους, για τους οποίους η προστασία της αξίας του Ανθρώπου και της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητάς του είναι « βιωματική » κατάσταση, ακόμη και όταν –ιδίως σε περιόδους δημοκρατικής ομαλότητας και στοιχειώδους ευημερίας– η κα τάσταση αυτή ανυπερθέτως «υποφώσκει» πάντα στο υποσυνείδητό τους ως ενεργών Πολιτών. Με άλλες λέξεις σ’ εκείνους οι οποίοι συγκροτούν, δια χρονικώς, την δημοκρατική Κοινωνία των Πολιτών. Αυτό δε το μήνυμα πρέπει να στείλει, με κάθε νόμι μο και δημοκρατικό μέσο, και η δική μας Κοινωνία των Πολιτών σε καθέναν ο οποίος ευθύνεται, κατά το Σύνταγμα, για τα « ρήγματα » που προκαλούνται εδώ και καιρό και στην θωράκιση Θεμελιωδών, συ νταγματικώς κατοχυρωμένων, Δικαιωμάτων. Επίλογος Στις προηγηθείσες παρατηρήσεις προσθέτω τε λικώς την ακόλουθη αυτονόητη επισήμανση: Η προσχηματική επίκληση δήθεν « δημόσιου συμφέ ροντος» , το οποίο μάλιστα « αυτοαναιρείται » κανο νιστικώς εξαιτίας της εσκεμμένης « υπερχειλούς» - νομικής αοριστίας του -π.χ. επίκληση της, ούτως ή άλλως αόριστης, νομικής έννοιας της εθνικής ασφάλειας μ’ ευρύτατο περιεχόμενο, ουσιαστικώς ανεπίδεκτο αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου- προκειμένου να δικαιολογηθούν κρατικές παρεμβά σεις που θίγουν τον ίδιο τον πυρήνα Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, χειροτερεύει ακόμη περισσότερο τη θέση των υπευθύνων για τέτοιες ανεπίτρεπτες παρεμβάσεις. Διότι, και πέραν των άλλων, με τον τρόπο αυτό αλλοιώνουν, και μάλι στα ενσυνειδήτως, την έννοια και την κανονιστική λειτουργία του θεσμικώς «αυθεντικού» Δημόσιου Συμφέροντος κατά το Σύνταγμα. Άραγε η Δικαστι κή Εξουσία αξιοποιώντας, κατά τον προορισμό του, τον « θώρακα» της συνταγματικώς κατοχυρωμένης (άρθρο 87 του Συντάγματος) προσωπικής και λει τουργικής ανεξαρτησίας των λειτουργών της, θα βρει υπό τις σύγχρονες άκρως προβληματικές πε ριστάσεις το θάρρος να υπερασπισθεί τη « φυσική» αποστολή της αναδεικνυόμενη, μέσω και δια της εφαρμογής του Συντάγματος, σε υπεύθυνο « θεματο φύλακα» της Διάκρισης των Εξουσιών, του Κράτους Δικαίου και της Αρχής της Νομιμότητας, διατηρώ ντας έτσι « ζωντανή» και την ελπίδα ότι ο ζοφερός « επιμενίδειος ύπνος» της Πολιτικής Κοινωνίας δεν είναι « νομοτελειακός»;

6

ΤΕΥΧΟΣ_ 093

ΑΡΘΡΑ | ΠΡΩΗΝ ΥΠΟΥΡΓΟΙ

Του Χάρη Καστανίδη Συνταγματική αναθεώρηση: γιατί και για ποιον

Πρώην υπουργού

Η επικείμενη αναθεώρηση του Συντάγματος πρέπει να προσλάβει τα χαρακτηριστικά ενός γενναίου αναθεω ρητικού εγχειρήματος που στοχεύει στην βελτίωση της λειτουργίας του πολιτικού συστήματος, στην εμ βάθυνση της Δημοκρατίας, στην ενίσχυση του κράτους δικαίου και στην ακλόνητη προστασία των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Οι σοβαρές θεσμικές τομές στη λειτουργία του δημο κρατικού πολιτεύματος και στη λειτουργία της Δικαι οσύνης υπηρετούν και τον στόχο για την ύπαρξη ενός κράτους δικαίου, που εξασφαλίζει για τους πολίτες του τη δικαιοσύνη, την ισότητα, την αλληλεγγύη και την κοι νωνική συνοχή. Η πρώτη δέσμη θεσμικών αλλαγών πρέπει να μην επι τρέπει τη συγκέντρωση ανέλεγκτων υπερεξουσιών σε όργανα της εκτελεστικής εξουσίας, και μάλιστα μονοπρόσωπα, όπως π.χ. ο πρωθυπουργός. Θα χρει αστούν δικλείδες ελέγχου και θεσμικών ισορροπιών στο εσωτερικό των διακεκριμένων εξουσιών. Προς την κατεύθυνση αυτή μπορεί να συμβάλλει η ενίσχυση των ρυθμιστικών αρμοδιοτήτων του Προέδρου της Δημοκρατίας. Το δικαίωμα αναπομπής νόμων κατά το άρθρο 42 του Συντάγματος, που μηδέποτε ασκήθηκε μέχρι σήμερα, πρέπει να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο. Επί ανα πομπής νόμου, για τους λόγους που κρίνει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, η Βουλή υποχρεούται να ψηφίσει εκ νέου τις διατάξεις που αποτέλεσαν την αιτία αναπο μπής, τροποποιούμενες ή συμπληρούμενες, με αυξη μένη πλειοψηφία των 3/5 των βουλευτών. Στο ίδιο πλαίσιο, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να προκαλεί προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας ψηφισθέντος νομοσχεδίου, προ της κύρωσής του, όταν προκύπτει σχετική αμφιβολία. Η άσκηση της αρμοδιότητας αυτής του Προέδρου της Δημοκρατίας προϋποθέτει την ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου, Δικαστηρίου που θα διευκολύνει τον ταχύτερο και αποτελεσματικότερο έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων. Η επιλογή της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων της χώρας περνά στην αρμοδιότητα του Προέδρου της Δημοκρατίας, με τη διαδικασία που περιγράφεται παρακάτω. Η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του ΠΤΔ προϋποθέτει και ενίσχυση του κύρους των διαδικασιών εκλογής του από την Βουλή. Επανέρχεται η συνταγματική πρόβλεψη εκλογής του από αυξημένη πλειοψηφία, τουλάχιστον 3/5 των βουλευτών κατά την τρίτη ψηφοφορία ( 2/3 στις δύο πρώτες ψηφοφορίες), χωρίς την πρόβλε ψη για διάλυση της Βουλής και εκλογές, κάτι που θα

επιτρέψει την αναγκαία συνεννόηση μεταξύ των κομ μάτων, όπως αρμόζει σε πρόσωπο που εκφράζει την ενότητα του έθνους. Πέραν των ρυθμιστικών αρμοδιοτήτων του Προέδρου της Δημοκρατίας, επιβάλλεται η τροποποίηση του άρ θρου 86 του Συντάγματος για την ποινική ευθύνη των υπουργών, προκειμένου να καταστεί πιο αξιόπιστος και αντικειμενικός ο έλεγχος των προσώπων που ασκούν κυβερνητικά καθήκοντα. Απαιτείται, πρώτον, να ορισθεί με σαφήνεια η έννοια των αδικημάτων που τελούνται «κατά την άσκηση των καθηκόντων», ώστε να αποκλει σθούν από την δικαιοδοσία της Βουλής όσα αδικήματα τελούνται «επ’ ευκαιρία» της άσκησης των υπουργικών καθηκόντων. Απαιτείται, δεύτερον, μετά την υποβολή πρότασης για την σύσταση Προανακριτικής Επιτροπής από 30 βουλευτές, η υποχρεωτική συγκρότηση τριμε λούς γνωμοδοτικού συμβουλίου, αποτελούμενο από Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου και δύο εισαγγελείς εφετών, το οποίο θα προβεί στον νομικό έλεγχο των στοιχείων της κατηγορίας και θα αξιολογήσει την ου σιαστική βασιμότητα αυτών. Με την γνωμοδότησή του αποφαίνεται το τριμελές συμβούλιο αν συντρέχει περί πτωση για διερεύνηση ποινικής ευθύνης. Είναι προφα νές ότι η γνωμοδότηση του συμβουλίου θα αποτρέπει μικροκομματικούς υπολογισμούς και σκοπιμότητες. Την πρόβλεψη αυτή εισηγήθηκα ως υπουργός Δικαιοσύνης και ψηφίστηκε από την Βουλή (ν.3961/2011), χωρίς όμως να μπορεί να είναι υποχρεωτική, υπό το φως της ισχύουσας ακόμη συνταγματικής διάταξης. Η δεύτερη δέσμη θεσμικών αλλαγών πρέπει να κατα πολεμά το φαινόμενο της ασφυκτικής επιρροής ισχυ ρών οικονομικών συμφερόντων, της ολιγαρχίας του χρήματος, στα κέντρα λήψης των αποφάσεων και να επιβάλλει την επιρροή της κοινωνίας των πολιτών. Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται η αντιπροσωπευτική δημοκρατία να γίνει ταυτόχρονα και συμμετοχική δη μοκρατία. Δημοψηφίσματα για σπουδαία θέματα της κοινωνικής ζωής, μετά από πρωτοβουλία πολιτών και τη συγκέ ντρωση αριθμού υπογραφών, όπως και η λαϊκή νομοθε τική πρωτοβουλία, σύμφωνα με το άρθρο 73 παρ.6 του

Συντάγματος, για την οποία δεν υπάρχει ακόμη εκτελε στικός νόμος, είναι ενδεικτικά μέτρα που κατατείνουν στην καθιέρωση της συμμετοχικής Δημοκρατίας. Η τρίτη δέσμη θεσμικών αλλαγών στοχεύει στην ενί σχυση του κύρους και της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύ νης, επιδιώκει να καταστήσει την Δικαιοσύνη πραγμα τικό εγγυητή της Συνταγματικής νομιμότητας, της εν γένει έννομης τάξης. Αλλάζει ο τρόπος επιλογής της ηγεσίας των Ανωτά των Δικαστηρίων, της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου και των Γενικών Επιτρόπων. Οι ολομέλειες των Ανω τάτων Δικαστηρίων και της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου προτείνουν στη Διάσκεψη των προέδρων της Βουλής τουλάχιστον έξι υποψηφίους για κάθε κενή θέση. Η Διάσκεψη των Προέδρων επιλέγει με αυξημέ νη πλειοψηφία τρεις από τους προταθέντες και υπο βάλλει την πρότασή της για τους τρεις προκρινόμενους στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, από τους οποίους κά νει και την τελική επιλογή. Αλλάζει η επιθεώρηση και η αξιολόγηση των δικαστι κών λειτουργών. Δεν υπάρχει ουσιαστική αξιολόγησή τους εντός της ισχύουσας δικαστικής ιεραρχίας, η επι θεώρηση από τους προϊσταμένους τους είναι συχνά κενό γράμμα. Προτείνω την ίδρυση Γενικής Επιτροπεί ας όλων των τακτικών δικαστηρίων της χώρας, στην οποία τοποθετείται επαρκής αριθμός δικαστικών λει τουργών από τον βαθμό του εφέτη και άνω, οι οποίοι ολοκληρώνουν τη θητεία τους στη Γενική Επιτροπεία, μη έχοντες πλέον οποιαδήποτε σχέση με την τυπική δι καστική ιεραρχία. Σε αυτή την Γενική Επιτροπεία ανα τίθεται η επιθεώρηση και αξιολόγηση των δικαστικών λειτουργών. Τέλος, επειδή οι προβλεπόμενες από το Σύνταγμα Ανεξάρτητες Αρχές επωμίζονται το βάρος για την προστασία των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμά των, επιβάλλεται να επιστρέψουμε στην προηγούμενη ρύθμιση του άρθρου 101 Α και η επιλογή τους να γίνεται με ενισχυμένη πλειοψηφία των 4/5 είτε της διάσκεψης των Προέδρων είτε της Επιτροπής Θεσμών και Διαφά νειας της Βουλής. Την ανάγκη μαρτυρούν και όσα απα ράδεκτα μεθοδεύτηκαν για την ΑΔΑΕ.

7

ΜΑΪΟΣ 2025

ΑΦΙΕΡΩΜΑ | ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

Δεν μπορεί να ξεκινήσει μια αναθεώρηση χωρίς την αποτίμηση της προηγούμενης. Η αναθεώρη ση του 2019 υπήρξε η μοναδική έως σήμερα που δεν ολοκληρώθηκε από όμοιου πολιτικού χρώ ματος πλειοψηφίες: Στην προτείνουσα βουλή υπήρχε πλειοψηφία ΣΥΡΙΖΑ, στην αποφασίζουσα πλειοψηφία ΝΔ. Ενώ όμως συμμετείχε σε αυτή, ήδη η κυβερνητική πλειοψηφία βαρύνεται από μια διπλή ασέβεια έναντι του Συντάγματος:  Αφενός, με προφανή σκοπιμότητα, δεν έχει ακόμη καταθέσει στη Βουλή εκτελεστικό νόμο για την υλοποίηση τριών σημαντικών μεταρρυθ μίσεων: της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας (παρ. 6 του άρθρου 73 του Συντάγματος), της πλή ρους εξομοίωσης των στρατιωτικών δικαστών με τους λοιπούς δικαστικούς λειτουργούς (παρ. 5 του άρθρου 96) και, πάνω από όλα, ενόψει του εγκλήματος των Τεμπών, το νέο νόμο για την ποι νική ευθύνη των υπουργών (άρθρο 86), χωρίς τις ασφυκτικές προθεσμίες που καταργήθηκαν. Οι νέες συνταγματικές ρυθμίσεις παραμένουν κενό γράμμα, λόγω της αβελτηρίας της κυβέρνησης και των πολιτικών της μεθοδεύσεων.  Αφετέρου, ψήφισε νόμο που επιτρέπει τη λει τουργία ιδιωτικών ΑΕΙ, κατά σαφή παραβίαση του άρθρου 16. Κατόπιν εορτής, πρόκειται να καταθέ σει πρόταση για την αναθεώρηση του τελευταί ου, κατά πρωτοφανή παραβίαση της κανονιστι κότητας του Συντάγματος. Πώς θα πείσει για τη σοβαρότητα των προτάσε ων της η Νέα Δημοκρατία με αυτό το βεβαρημέ νο ιστορικό; Πώς θα ζητήσει συναινέσεις για την προώθηση προτάσεων όπως η εξαετής θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας, ενώ η ίδια υπο βάθμισε το κύρος του, προβλέποντας τη δυνατό τητα μονοκομματικής εκλογής του, κατά παραβί αση της κατεύθυνσης της προτείνουσας βουλής; Ήδη κατά την αναθεωρητική διαδικασία του 2019, η εμμονή της στην άποψη ότι η δεύτερη, αναθε ωρητική βουλή είναι η μόνη που αποφασίζει επί του περιεχομένου της αναθεώρησης, όχι μόνον εμπόδιζε τις συναινέσεις, αλλά και δημιουργού σε ουσιαστικά αντικίνητρα για την διεύρυνση της αναθεώρησης. Υπήρχε, για παράδειγμα, ο κίνδυ νος να προτείνει η πρώτη βουλή ερμηνευτική Του Γιώργου Κατρούγκαλου Σεβασμός στο Σύνταγμα και στο θεσμό της αναθεώρησης Καθηγητή Δημοσίου Δικαίου ΔΠΘ Ανεξάρτητου Εμπειρογνώμονα ΟΗΕ πρώην Υπουργού

θεώρηση, με βάση το σημερινό συσχετισμό δύναμης στη βουλή, θα αποτελούσε σημαντική θε σμική οπισθοδρόμηση. Στο πα ρελθόν, για παράδειγμα, η Νέα Δημοκρατία είχε επιχειρήσει τη συνταγματοποίηση του νεο φιλελεύθερου «χρυσού κανόνα» για τα ελλείμματα. Δεν ξέρω εάν θα το επιχειρήσει εκ νέου, δεδομένου ότι ακόμη και στη Γερμανία, από όπου έλκει την καταγωγή του ο κανόνας, αυτός αποδείχθηκε τόσο καταστροφι κός για την οικονομία που ήδη σχεδιάζεται η τροποποίηση του. Γενικότερα, πώς αλλάζουν τα Συντάγματα; Ο πατέρας του ελληνικού συνταγματικού δι καίου, Νικόλαος Σαρίπολος, απαντούσε: « Εκ της διηνεκούς πάλης του υπό της κοινωνίας συμφέροντος προς συντήρησιν

δήλωση, κατά την οποία η ρύθμιση της παρ. 4 του άρθρου 16 ( «Όλοι οι Έλληνες έχουν δικαίω μα δωρεάν παιδείας, σε όλες τις βαθμίδες της, στα κρατικά εκπαιδευτήρια») ισχύει και για τις μεταπτυχιακές σπουδές και η αναθεωρητική να προβλέψει, αντίθετα, την υποχρέωση καταβολής διδάκτρων και για τις προπτυχιακές. Είχα, ως Γενικός Εισηγητής της Πλειοψηφίας, ασκήσει κριτική στην επικίνδυνη αυτή θέση ως εξής: «Οι συναινέσεις, ακριβώς γιατί αφορούν το μακρό χρόνο, ξαναδανείζομαι έναν όρο του Ευάγγελου Βενιζέλου, πρέπει να έχουν διάρκεια. Άρα, όρος για να υπάρχει διάρκεια στη συναίνεση είναι ότι θα πρέπει να ταυτίζονται οι αποφάσεις της προτείνουσας Βουλής και αυτής που θα ολο κληρώσει τη σχετική διαδικασία. Πώς μπορούμε να εμπιστευτούμε όμως, ότι αυτό που θα συμφω νήσουμε τώρα και θα αποτυπωθεί στην απόφαση αυτής της Βουλής θα δεσμεύει τη Νέα Δημοκρατία και στην επόμενη, εφόσον ρητά υποστηρίζει ότι η κατεύθυνση αυτής της Βουλής δεν είναι νομικά δε σμευτική για την επομένη; Πώς θα επιδιωχθούν οι αναγκαίες από το Σύνταγμα συναινέσεις;» Το ερώτημα περί συναινέσεων είναι, φυσικά, ενόψει της σημερινής πολιτικής κατάστασης εξωπραγματικό, όχι απλώς θεωρητικό. Το νέο θεσμικό τοπίο της συνειδητής συγκάλυψης του σκανδάλου των υποκλοπών και των βαρύτατων υποψιών γύρω από το έγκλημα των Τεμπών δεν επιτρέπουν σε καμία προοδευτική δύναμη να συ νεργαστεί με τη Νέα Δημοκρατία, ακόμη και για ώριμες τομές, όπως, π.χ. η δημιουργία ενός συ νταγματικού δικαστηρίου. Ακόμη και εάν δεν υπήρχε η περιρρέουσα αυτή θεσμική ανωμαλία, είναι προφανές ότι τυχόν ανα

της ελευθερίας από τη μια μεριά και του συμφέ ροντος των αρχόντων προς αύξησιν και ενίσχυσιν της αυτών εξουσίας ». Οι άρχοντες και οι αρχόμε νοι, οι ισχυροί και οι αδύναμοι, οι πολλοί και οι λίγοι, με την επικαιρική ορολογία των ημερών, το 99% και το 1%. Όπως παρατηρούσα στη Γενι κή Εισήγηση της πλειοψηφίας, οι αναγκαίες, κατά το άρθρο 110 του Συντάγματος, συναινέσεις για την αναθεώρηση δεν βασίζονται, συνεπώς, τόσο στη δύναμη των επιχειρημάτων, όσο στην ισορ ροπία των συμφερόντων, όπως αυτή προκύπτει από τους κοινωνικούς αγώνες. Δεν πείστηκαν οι οπαδοί της πατριαρχίας από νέα επιχειρήματα όσων ήταν υπέρ της ισότητας ανδρών και γυναι κών. Δεν έγιναν πιο σοφοί από τον διάλογο. Οι αγώνες του φεμινισμού, αλλά και του εργατικού και του σοσιαλιστικού κινήματος, ήταν αυτοί που επέφεραν πρώτα σε επίπεδο κοινωνίας και στη συνέχεια στα συνταγματικά κείμενα την αντίλη ψη ότι οι ανισότητες αυτές δεν είναι αιώνιες και φυσικές. Κατά τη θέσπιση, κατά την ερμηνεία και κατά την εφαρμογή του, ο συνταγματικός κανόνας απο τελεί πάντα πεδίο μάχης αντιτιθέμενων ιδεών, αξιών και, σε τελική ανάλυση, κοινωνικών συμ φερόντων. Τα κόμματα, ως πολιτικά υποκείμενα των συμφερόντων αυτών, εκφράζουν, προφανώς όχι φωτογραφικά, τις κοινωνικές συγκρούσεις και τις μεταφέρουν στο επίπεδο της θεσμικής πραγματικότητας. Όπως έγινε και στο παρελθόν δύο φορές, το 2001 και το 2008, με τη ματαίωση της αναθεώρησης του άρθρου 16, η τελική μάχη που θα κρίνει το μέλλον της δεν θα δοθεί πρω τίστως στη Βουλή, αλλά στους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες.

8

ΤΕΥΧΟΣ_ 093

ΑΡΘΡΑ | ΠΡΩΗΝ ΥΠΟΥΡΓΟΙ

Του Σταύρου Κοντονή Δύο προτάσεις για την αναθεώρηση του Συντάγματος

Πρώην υπουργού

Η συζήτηση αναθεώρησης του Συντάγματος προέ κυψε με αφορμή την διαδικασία εκλογής του Προέ δρου της Δημοκρατίας. Η επιλογή του Πρωθυπουρ γού να προτείνει ως υποψήφιο Πρόεδρο τον κ. Κ. Τασούλα, επενδύθηκε με την εξαγγελία αλλαγών που θα αφορούν την θητεία του νέου Προέδρου, δη λαδή, εκλογή για μία θητεία, η οποία θα είναι πλέον εξαετής. Επαναλαμβάνεται δυστυχώς το αρνητικό φαινόμενο, η εξαγγελθείσα αναθεώρηση να προβάλ λεται παρεμπιπτόντως και για λόγους κομματικών σκοπιμοτήτων, οι οποίοι στην παρούσα περίπτωσή έχουν να κάνουν αποκλειστικά και μόνο με την μη επανεκλογή της σημερινής Προέδρου. Πέραν αυτού η κυβέρνηση δεν έχει προϊδεάσει για τίποτε άλλο, ούτε την Βουλή, ούτε βεβαίως την κοινωνία. Πορευόμαστε σε μία ακόμη αναθεώρηση στα τυφλά και πιθανολογώ ότι μάλλον θα βρεθούμε προ δυσάρεστων εκπλήξεων στο τέλος αυτής της διαδικασίας, αν τελικά πραγματοποιηθεί και δεν με τατεθεί στο βαθύ μέλλον λόγω πρόωρων εκλογών. Να θυμηθούμε ότι η τελευταία προσπάθεια αναθε ώρησης του Συντάγματος, ξεκίνησε επί της κυβέρ νησης του ΣΥΡΙΖΑ και ολοκληρώθηκε (ουσιαστικά ακυρώθηκε) από την κυβέρνηση της ΝΔ η οποία εξελέγη αυτοδύναμη τον Ιούλιου του 2019. Ευτυ χώς στην πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης δεν είχε περιληφθεί η άμεση εκλογή του ΠτΔ από τον λαό, αφού τέσσερις βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ κα ταψηφίσαμε την πρόταση. Δεν χρειάζεται βεβαίως να επιχειρηματολογήσει κανείς για τις πολύ πιθα νές, έως βέβαιες καταστροφικές συνέπειες μία τέτοιας διαδικασίας. Ο ΠτΔ ο οποίος εκφράζει την ενότητα του έθνους και αποτελεί τον εγγυητή της πιστής τήρησης του Συντάγματος, θα είχε αναγκα στικά εμπλακεί στους κομματικούς ανταγωνισμούς, ως υποψήφιος μιας πολιτικής παράταξης και αν είχε εκλεγεί ο υποψήφιος της αντιπολίτευση, θα μεταβαλλόταν σε άτυπο αρχηγό της, εκμηδενίζο ντας τον θεσμό του αρχηγού της αξιωματικής αντι πολίτευσης. Οι συνέπειες για το ήδη επιβαρυμένο πολιτικό σύστημα θα ήταν καταστροφικές και μη αναστρέψιμες. Δυστυχώς η λανθασμένη και πρόχειρη πρόταση αλ λαγής των διατάξεών του άρθρου 32 του Συντάγ ματος, που αφορούσε τον απαιτούμενο αριθμό βου λευτών (180) για την εκλογή του ΠτΔ στην τρίτη ψηφοφορία και είχε δικαιολογηθεί ως μέσον για την μη πρόωρη διάλυση της Βουλής, έδωσε την δυνατό τητα στην σημερινή κυβέρνηση να προχωρήσει στην αναθεώρηση του ανωτέρου άρθρου με αποτέλεσμα

να προβλέπεται πλέον εκλογή Προέδρου Δημοκρα τίας, με περιορισμένο αριθμό βουλευτών (150) ή ακόμη και με σχετική πλειοψηφία. Δεν χρειάζεται να επιχειρηματολογήσει κάποιος για το ότι πλέον η κυβερνητική πλειοψηφία έχει την απόλυτη δυ νατότητα εκλογής ΠτΔ της επιλογής της, χωρίς ν’ αναζητήσει ευρύτερες συναινέσεις, τις οποίες έχει ανάγκη το πολιτικό σύστημα αυτήν ιδίως την περίοδο. Όπως προανέφερα η αλλαγή των αριθμητικών προ ϋποθέσεων για την εκλογή ΠτΔ πραγματοποιήθηκε στην βάση της σωστής καθ’ όλα πρόθεσης να μην διαλύεται πρόωρα η Βουλή, όταν δεν επιτυγχάνε ται η εκλογή με την τρίτη ψηφοφορία και τον σχη ματισμό πλειοψηφίας τριών πέμπτων. Αυτό ήταν απολύτως λογικό αφού μετά την αναθεώρηση του Συντάγματος το 1985 και την κατάργηση των λεγο μένων υπερεξουσιών του Προέδρου της Δημοκρα τίας, δεν συνέτρεχε κανένας λόγος να διαλύεται η Βουλή εξ αυτού του λόγου. Όμως όπως συμβαίνει πολλές φορές οι σωστές προθέσεις ακυρώνονται από τις λανθασμένες επιλογές που πραγματοποιού νται προς ευόδωση τους. Η μη διάλυση της Βουλής όμως θα μπορούσε να επιτευχθεί με μόνη την κα τάργηση της πρόβλεψης για την προσφυγή σε εκλο γές και την ταυτόχρονη πρόβλεψη, ότι η Βουλή και κυρίως τα κόμματα θα συνέχιζαν με αλλεπάλληλες ψηφοφορίες και με όριο πάντα τα τρία πέμπτα (180) να καταλήξουν στην καλύτερη υποψηφιότητα, στη βάση της συνεννόησης και της συναίνεσης, που τε λικά ο ίδιος ο θεσμός του ΠτΔ προδιαγράφει. Με αυτόν τον τρόπο και η διάλυση της Βουλής θα απο φεύγετο και η παντοκρατορία της κυβέρνησης δεν θα μπορούσε να εκδηλωθεί. Αν όμως η διάλυση της Βουλής λόγω αδυναμίας εκλογής ΠτΔ πλέον δεν μπορεί να πραγματοποιη θεί, έστω με τον τρόπο που το Σύνταγμά μας προ βλέπει, είναι αναγκαίο επιτέλους να τροποποιηθεί εκ βάθρων το άρθρο 37 του Συντάγματος, το οποίο προσδιορίζει την διαδικασία των διερευνητικών

εντολών, σε περίπτωση που ένα κόμμα δεν έχει την «δεδηλωμένη» εμπιστοσύνη της Βουλής για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Η διαδικασία των διερευνητικών εντολών διαρκεί εννέα ημέρες. Δηλαδή μέσα σε εννέα ημέρες το πολύ, τα κόμμα τα που προτίθενται να συμπράξουν σε συμμαχική κυβέρνηση θα πρέπει να παρουσιάσουν ένα πλήρες και αναλυτικό κυβερνητικό πρόγραμμα. Αυτό είναι αδύνατον, αφού η κατάστρωση ενός τέτοιου προ γράμματος είναι βέβαιο ότι θα απαιτήσει μακρά χρονική προσπάθεια. Το παράδειγμα των συμμα χικών κυβερνήσεων σε άλλα κράτη της Δυτικής Ευρώπης, ιδίως την Γερμανία, η οποία έχει μακρά παράδοση συμμαχικών κυβερνήσεων το επιβεβαιώ νει. Το Σύνταγμα του 1975 στο σημείο αυτό μας πεί θει, ότι ο συνταγματικός νομοθέτης εμμέσως πλην σαφώς θέλησε ν’ αποκλείσει τις κυβερνητικές συ νεργασίες. Αυτό ήταν απολύτως εναρμονισμένο με έναν εκλογικό νόμο, ο οποίος έθετε ως όριο εισό δου ενός κόμματος στην δεύτερη κατανομή το 17% και αποτελούσε εκδοχή πλειοψηφικού συστήματος. Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Ο εκλογικός νόμος έχει γίνει αναλογικότερος, με αποτέλεσμα παραμονές των εκλογών να πιθανολογούνται κυ βερνητικές συνεργασίες. Για να πραγματοποιηθούν όμως αυτές θα πρέπει να υπάρξουν συνταγματικές αλλαγές πανομοιότυπες του Γερμανικού Συντάγμα τος, αλλιώς οι συνεργασίες, εάν τελικά προκύψουν, είτε θα έχουν συμφωνηθεί προ των εκλογών ερή μην του εκλογικού σώματος, είτε θα συγκροτηθούν στη βάση γενικών προγραμματικών κατευθύνσεων, με πιθανότατο ενδεχόμενο να καταρρεύσουν στην πρώτη δύσκολη στιγμή. Μια συνταγματική αναθεώρηση που θα προαγάγει την πολιτική συναίνεση και την διαμόρφωση ευρυ τέρων πλειοψηφιών έχει ανάγκη η κοινωνία και ο λαός μας και το Σύνταγμα μπορεί να ωθήσει σε αυτό το ζητούμενο, μετά από μία δεκαπενταετία κρίσης και απογοήτευσης. Ο Σταύρος Κοντονής είναι δικηγόρος, πρώην υπουργός

9

ΜΑΪΟΣ 2025

ΑΦΙΕΡΩΜΑ | ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

Του Αλέκου Παπαδόπουλου Η χώρα χρειάζεται αλλαγή του Βασικού Θεσμικού Συστήματος

Ζούμε μια διαρκή και συνολική παρεκτροπή του κοι νοβουλευτισμού η οποία δυστυχώς έχει τόσο πολύ ταυτιστεί με την αρνητική πορεία του τόπου ώστε να μην είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί με ημίμετρα και εμβαλλωματικές λύσεις. Απαιτείται αντίθετα μία θαρραλέα και ριζοσπαστική αντιπαράθεση με όλες τις παθογένειες του ισχύο ντος κοινοβουλευτικού κακέκτυπου,με όλες τις κακοήθεις στρεβλώσεις των θεσμών πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε το σημερινό κλυδωνιζόμενο συθέμελα οικοδόμημα του ελληνικού πολιτικού συ στήματος. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί προς την κατεύθυν ση αυτή η καθιέρωση ενός προεδρικού συστήματος όπως αυτό που ισχύει στις ΗΠΑ ή στην Κύπρο. Ωστόσο απέναντι σε μία τέτοια προοπτική ανακύ πτουν δύο σημαντικά προβλήματα. Το πρώτο που είναι και ανυπέρβλητο είναι η σύνταγ ματική απαγόρευση αλλαγής της μορφής του πολι τεύματος ως προεδρευομένης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Το δεύτερο αφορά την ουσία μιας τέτοιας πρότα σης. Το προεδρικό σύστημα είναι εντελώς έξω από τη δημοκρατική και κοινοβουλευτική μας παράδο ση και ως εκ τούτου δεν μπορεί να θεωρηθεί “τομή μέσα στη συνέχεια” δηλαδή δεν πληρεί τη σημαντι κότερη κατά την άποψή μου προϋπόθεση για την επιτυχή έκβαση κάθε σοβαρής μεταρρύθμισης. Γι’ αυτό η λύση πρέπει να αναζητηθεί τόσο από συ νταγματική όσο και από πολιτική άποψη μέσα στο πλαίσιο της προεδρευομένης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας εξαντλώντας όλα τα όριά του. Αυτό πρακτικά θα μπορούσε να σημάνει τα εξής: -Επαναφορά σχεδόν του συνόλου των αρμοδιοτή των που διαθέτει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας με το Σύνταγμα του 1975 (με κάποιες ενδεχομένως εξαιρέσεις ή αλλαγές που θα μπορούσε να συζητη θούν, αν και όταν φτάσει η ώρα, αλλά και κάποιες προσθήκες όπως ενδεικτικά η επιλογή της ηγεσίας των Ανωτάτων Δικαστηρίων και των Ανεξάρτητων Αρχών, (8έπειτα από πρόταση πολλαπλάσιου αριθ μού υποψηφίων από την παρακάτω προτεινόμενη Γερουσία). Σε αυτά θα ήταν χρήσιμο κατά την άποψή μου να προστεθεί η δυνατότητα να παραπέμπει ο Πρόε δρος της Δημοκρατίας, κατά την κρίση του, ψηφι σμένα νομοσχέδια στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο προκειμένου αυτό να ασκεί προληπτικό έλεγχο της συνταγματικότητάς τους, μετεξελισόμενο έτσι ενδεχομένως και με την ανάληψη ορισμένων πρό σθετων σχετικών αρμοδιοτήτων σε οιονεί Συνταγ ματικό Δικαστήριο. -Εκλογή του Προέδρου από το λαό με άμεση καθο λική μυστική ψηφοφορία με πλειοψηφία 50+1 των ψηφισάντων, άρα και με δεύτερο γύρο αν χρειαστεί. Η εκλογή αυτή θα γίνεται κάθε πέντε χρόνια πριν από τις βουλευτικές εκλογές οι οποίες θα γίνονται επίσης κάθε 5 χρόνια.

-Καθιέρωση Γερουσίας Η θεσμική ενίσχυση του Προέδρου της Δημοκρατί ας θα μπορούσε να συνδυαστεί με την καθιέρωση Γερουσίας, με 50 αιρετά από τον λαό μέλη (και αντί στοιχη μείωση των μελών της Βουλής στα 250) και με αρμοδιότητες αφενός μεν νομοθετικές και ελε γκτικές αφετέρου δε εγγυητικές και μετριαστικές. Με μία τέτοια καθιέρωση θεωρώ ότι θα προσθέσει πολιτική ωριμότητα και θεσμικό βάθος στην νομο θετική λειτουργία ενώ παράλληλα θα αποτελέσει ένα επιπλέον στοιχείο ισορροπίας στη λειτουργία των πολιτικών μας θεσμών. -Νέο εκλογικό σύστημα. Με μία τέτοια νέα συνταγματική διαρρύθμιση είναι προφανές ότι το πολιτικό τοπίο αναδιατάσσεται, η πολιτική ζωή αναπροσανατολίζεται, οι πολιτικοί συσχετισμοί αναδιαμορφώνονται. Αναπόφευκτα δε και τα κόμματα αντιστοιχούνται με όλους τους αναγκαίους μετασχηματισμούς στη νέα θεσμική πραγματικότητα, την προώθηση των συναινέσεων και συνεργασιών. Όλα αυτά βεβαίως πρέπει να συνδυαστούν με την κατάργηση, επιτέλους, του σταυρού προτίμησης, που αποτελεί αναμφισβήτητα την πιο βαθιά ρίζα της πελατειακής συναλλαγής. Επίσης χρειάζεται ένα σύστημα ομοιομορφίας μέ την καθιέρωση μέχρι τριεδρικων εκλογικών περι φερειών. Είναι απαράδεκτο να έχουμε ένα εκλογικό σύστημα πολλών ταχυτήτων ( από μονοεδρικές μέχρι 40εδρι κές μέχρι πρόσφατα) -Αποτροπή ενδιάμεσων εκλογών. Σημαντική τομή θεωρώ την αποτροπή καταχρη στικών διαλύσεων της Βουλής με την καθιέρωση δήλης ημερομηνίας ως προς την διεξαγωγή των εκλογών ακόμα και αν μεσολαβήσουν για οποιονδή ποτε αναγκαίο λόγο ενδιάμεσες εκλογές. Αν για οποιοδήποτε λόγο προκύψει ανάγκη εκλο γών κατά τη διάρκεια της τετραετίας αυτές να γίνο νται μόνο για το υπόλοιπο της τετραετίας. Με αυτό τον τρόπο σταματάει η συνεχής εκλογο λογία, ενώ η πολιτική ζωή δεν θα είναι έρμαιο των δημοσκοπήσεων. Διασφαλίζεται η πολιτική σταθε ρότητα και δεν αναστατώνεται η οικονομική ζωή από τους τυχοδιωκτισμούς του εκάστοτε Πρωθυ πουργού. Αυτή η διάταξη συμπεριελήφθηκε στο σουηδικό σύνταγμα και απεδείχθη σοφή, αφού από τότε μόνο μία φορά έχουν προκηρυχθεί πρόωρες εκλογές, το 1958. ΥΓ. Τα συντάγματα τα φτιάχνουν οι πραγματικότητες και οι ανάγκες των εποχών που προκύπτουν στις κοινωνίες. Ούτε προηγούνται ούτε έπονται της πραγματικότη τας. Στην χώρα μας χάθηκαν ευκαιρίες…

Πρώην υπουργού

Επισημαίνω πάντα με έμφαση και με πάθος τις αδυ ναμίες του πολιτικού συστήματος γιατί στην όποια ιεράρχηση των πολλών προβλημάτων της χώρας θεωρώ πρώτη προτεραιότητα και αναγκαίο πρό κριμα την αναμόρφωση του Βασικού Συστήματος. Ενίσχυση του Προέδρου της Δημοκρατίας Η πρώτη πρόταση που νομίζω ότι θα δημιουργού σε τις προϋποθέσεις για να ξεκολλήσουμε από το τέλμα στο οποίο οδηγήθηκε ο μεταπολιτευτικός κοινοβουλευτισμός είναι η αποκατάσταση της ισορ ροπίας μεταξύ των δύο πόλων της εκτελεστικής εξουσίας, πού διαταράχτηκε με την αναθεώρηση του 1986 με αποτέλεσμα να οδηγηθούμε σε πλήρη αποδυνάμωση του Προέδρου της Δημοκρατίας και σε υπέρμετρη ενίσχυση του Πρωθυπουργού. Είναι γνωστό ότι έκτοτε κυριάρχησε, με την επίκλη ση ενός δήθεν “γνήσιου”κοινοβουλευτικού συστή ματος ένα έτεροβαρές και άκρως προβληματικό πρωθυπουργόκεντρικό μοντέλο, χωρίς αντίβαρα, ελέγχους και ισορροπίες, με κύρια χαρακτηριστικά την πολιτική και ποιοτική υποβάθμιση της Βουλής, την εσχάτως υπερσυγκέντρωση εξουσιών και την σχεδόν ολοκληρωτική αποθεσμοποίηση της χώρας.

10 ΤΕΥΧΟΣ_ 093