ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

ΑΦΙΕΡΩΜΑ | ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

Δεν μπορεί να ξεκινήσει μια αναθεώρηση χωρίς την αποτίμηση της προηγούμενης. Η αναθεώρη ση του 2019 υπήρξε η μοναδική έως σήμερα που δεν ολοκληρώθηκε από όμοιου πολιτικού χρώ ματος πλειοψηφίες: Στην προτείνουσα βουλή υπήρχε πλειοψηφία ΣΥΡΙΖΑ, στην αποφασίζουσα πλειοψηφία ΝΔ. Ενώ όμως συμμετείχε σε αυτή, ήδη η κυβερνητική πλειοψηφία βαρύνεται από μια διπλή ασέβεια έναντι του Συντάγματος:  Αφενός, με προφανή σκοπιμότητα, δεν έχει ακόμη καταθέσει στη Βουλή εκτελεστικό νόμο για την υλοποίηση τριών σημαντικών μεταρρυθ μίσεων: της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας (παρ. 6 του άρθρου 73 του Συντάγματος), της πλή ρους εξομοίωσης των στρατιωτικών δικαστών με τους λοιπούς δικαστικούς λειτουργούς (παρ. 5 του άρθρου 96) και, πάνω από όλα, ενόψει του εγκλήματος των Τεμπών, το νέο νόμο για την ποι νική ευθύνη των υπουργών (άρθρο 86), χωρίς τις ασφυκτικές προθεσμίες που καταργήθηκαν. Οι νέες συνταγματικές ρυθμίσεις παραμένουν κενό γράμμα, λόγω της αβελτηρίας της κυβέρνησης και των πολιτικών της μεθοδεύσεων.  Αφετέρου, ψήφισε νόμο που επιτρέπει τη λει τουργία ιδιωτικών ΑΕΙ, κατά σαφή παραβίαση του άρθρου 16. Κατόπιν εορτής, πρόκειται να καταθέ σει πρόταση για την αναθεώρηση του τελευταί ου, κατά πρωτοφανή παραβίαση της κανονιστι κότητας του Συντάγματος. Πώς θα πείσει για τη σοβαρότητα των προτάσε ων της η Νέα Δημοκρατία με αυτό το βεβαρημέ νο ιστορικό; Πώς θα ζητήσει συναινέσεις για την προώθηση προτάσεων όπως η εξαετής θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας, ενώ η ίδια υπο βάθμισε το κύρος του, προβλέποντας τη δυνατό τητα μονοκομματικής εκλογής του, κατά παραβί αση της κατεύθυνσης της προτείνουσας βουλής; Ήδη κατά την αναθεωρητική διαδικασία του 2019, η εμμονή της στην άποψη ότι η δεύτερη, αναθε ωρητική βουλή είναι η μόνη που αποφασίζει επί του περιεχομένου της αναθεώρησης, όχι μόνον εμπόδιζε τις συναινέσεις, αλλά και δημιουργού σε ουσιαστικά αντικίνητρα για την διεύρυνση της αναθεώρησης. Υπήρχε, για παράδειγμα, ο κίνδυ νος να προτείνει η πρώτη βουλή ερμηνευτική Του Γιώργου Κατρούγκαλου Σεβασμός στο Σύνταγμα και στο θεσμό της αναθεώρησης Καθηγητή Δημοσίου Δικαίου ΔΠΘ Ανεξάρτητου Εμπειρογνώμονα ΟΗΕ πρώην Υπουργού

θεώρηση, με βάση το σημερινό συσχετισμό δύναμης στη βουλή, θα αποτελούσε σημαντική θε σμική οπισθοδρόμηση. Στο πα ρελθόν, για παράδειγμα, η Νέα Δημοκρατία είχε επιχειρήσει τη συνταγματοποίηση του νεο φιλελεύθερου «χρυσού κανόνα» για τα ελλείμματα. Δεν ξέρω εάν θα το επιχειρήσει εκ νέου, δεδομένου ότι ακόμη και στη Γερμανία, από όπου έλκει την καταγωγή του ο κανόνας, αυτός αποδείχθηκε τόσο καταστροφι κός για την οικονομία που ήδη σχεδιάζεται η τροποποίηση του. Γενικότερα, πώς αλλάζουν τα Συντάγματα; Ο πατέρας του ελληνικού συνταγματικού δι καίου, Νικόλαος Σαρίπολος, απαντούσε: « Εκ της διηνεκούς πάλης του υπό της κοινωνίας συμφέροντος προς συντήρησιν

δήλωση, κατά την οποία η ρύθμιση της παρ. 4 του άρθρου 16 ( «Όλοι οι Έλληνες έχουν δικαίω μα δωρεάν παιδείας, σε όλες τις βαθμίδες της, στα κρατικά εκπαιδευτήρια») ισχύει και για τις μεταπτυχιακές σπουδές και η αναθεωρητική να προβλέψει, αντίθετα, την υποχρέωση καταβολής διδάκτρων και για τις προπτυχιακές. Είχα, ως Γενικός Εισηγητής της Πλειοψηφίας, ασκήσει κριτική στην επικίνδυνη αυτή θέση ως εξής: «Οι συναινέσεις, ακριβώς γιατί αφορούν το μακρό χρόνο, ξαναδανείζομαι έναν όρο του Ευάγγελου Βενιζέλου, πρέπει να έχουν διάρκεια. Άρα, όρος για να υπάρχει διάρκεια στη συναίνεση είναι ότι θα πρέπει να ταυτίζονται οι αποφάσεις της προτείνουσας Βουλής και αυτής που θα ολο κληρώσει τη σχετική διαδικασία. Πώς μπορούμε να εμπιστευτούμε όμως, ότι αυτό που θα συμφω νήσουμε τώρα και θα αποτυπωθεί στην απόφαση αυτής της Βουλής θα δεσμεύει τη Νέα Δημοκρατία και στην επόμενη, εφόσον ρητά υποστηρίζει ότι η κατεύθυνση αυτής της Βουλής δεν είναι νομικά δε σμευτική για την επομένη; Πώς θα επιδιωχθούν οι αναγκαίες από το Σύνταγμα συναινέσεις;» Το ερώτημα περί συναινέσεων είναι, φυσικά, ενόψει της σημερινής πολιτικής κατάστασης εξωπραγματικό, όχι απλώς θεωρητικό. Το νέο θεσμικό τοπίο της συνειδητής συγκάλυψης του σκανδάλου των υποκλοπών και των βαρύτατων υποψιών γύρω από το έγκλημα των Τεμπών δεν επιτρέπουν σε καμία προοδευτική δύναμη να συ νεργαστεί με τη Νέα Δημοκρατία, ακόμη και για ώριμες τομές, όπως, π.χ. η δημιουργία ενός συ νταγματικού δικαστηρίου. Ακόμη και εάν δεν υπήρχε η περιρρέουσα αυτή θεσμική ανωμαλία, είναι προφανές ότι τυχόν ανα

της ελευθερίας από τη μια μεριά και του συμφέ ροντος των αρχόντων προς αύξησιν και ενίσχυσιν της αυτών εξουσίας ». Οι άρχοντες και οι αρχόμε νοι, οι ισχυροί και οι αδύναμοι, οι πολλοί και οι λίγοι, με την επικαιρική ορολογία των ημερών, το 99% και το 1%. Όπως παρατηρούσα στη Γενι κή Εισήγηση της πλειοψηφίας, οι αναγκαίες, κατά το άρθρο 110 του Συντάγματος, συναινέσεις για την αναθεώρηση δεν βασίζονται, συνεπώς, τόσο στη δύναμη των επιχειρημάτων, όσο στην ισορ ροπία των συμφερόντων, όπως αυτή προκύπτει από τους κοινωνικούς αγώνες. Δεν πείστηκαν οι οπαδοί της πατριαρχίας από νέα επιχειρήματα όσων ήταν υπέρ της ισότητας ανδρών και γυναι κών. Δεν έγιναν πιο σοφοί από τον διάλογο. Οι αγώνες του φεμινισμού, αλλά και του εργατικού και του σοσιαλιστικού κινήματος, ήταν αυτοί που επέφεραν πρώτα σε επίπεδο κοινωνίας και στη συνέχεια στα συνταγματικά κείμενα την αντίλη ψη ότι οι ανισότητες αυτές δεν είναι αιώνιες και φυσικές. Κατά τη θέσπιση, κατά την ερμηνεία και κατά την εφαρμογή του, ο συνταγματικός κανόνας απο τελεί πάντα πεδίο μάχης αντιτιθέμενων ιδεών, αξιών και, σε τελική ανάλυση, κοινωνικών συμ φερόντων. Τα κόμματα, ως πολιτικά υποκείμενα των συμφερόντων αυτών, εκφράζουν, προφανώς όχι φωτογραφικά, τις κοινωνικές συγκρούσεις και τις μεταφέρουν στο επίπεδο της θεσμικής πραγματικότητας. Όπως έγινε και στο παρελθόν δύο φορές, το 2001 και το 2008, με τη ματαίωση της αναθεώρησης του άρθρου 16, η τελική μάχη που θα κρίνει το μέλλον της δεν θα δοθεί πρω τίστως στη Βουλή, αλλά στους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες.

8

ΤΕΥΧΟΣ_ 093