ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

ΑΡΘΡΑ | ΠΡΩΗΝ ΥΠΟΥΡΓΟΙ

Του Χάρη Καστανίδη Συνταγματική αναθεώρηση: γιατί και για ποιον

Πρώην υπουργού

Η επικείμενη αναθεώρηση του Συντάγματος πρέπει να προσλάβει τα χαρακτηριστικά ενός γενναίου αναθεω ρητικού εγχειρήματος που στοχεύει στην βελτίωση της λειτουργίας του πολιτικού συστήματος, στην εμ βάθυνση της Δημοκρατίας, στην ενίσχυση του κράτους δικαίου και στην ακλόνητη προστασία των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Οι σοβαρές θεσμικές τομές στη λειτουργία του δημο κρατικού πολιτεύματος και στη λειτουργία της Δικαι οσύνης υπηρετούν και τον στόχο για την ύπαρξη ενός κράτους δικαίου, που εξασφαλίζει για τους πολίτες του τη δικαιοσύνη, την ισότητα, την αλληλεγγύη και την κοι νωνική συνοχή. Η πρώτη δέσμη θεσμικών αλλαγών πρέπει να μην επι τρέπει τη συγκέντρωση ανέλεγκτων υπερεξουσιών σε όργανα της εκτελεστικής εξουσίας, και μάλιστα μονοπρόσωπα, όπως π.χ. ο πρωθυπουργός. Θα χρει αστούν δικλείδες ελέγχου και θεσμικών ισορροπιών στο εσωτερικό των διακεκριμένων εξουσιών. Προς την κατεύθυνση αυτή μπορεί να συμβάλλει η ενίσχυση των ρυθμιστικών αρμοδιοτήτων του Προέδρου της Δημοκρατίας. Το δικαίωμα αναπομπής νόμων κατά το άρθρο 42 του Συντάγματος, που μηδέποτε ασκήθηκε μέχρι σήμερα, πρέπει να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο. Επί ανα πομπής νόμου, για τους λόγους που κρίνει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, η Βουλή υποχρεούται να ψηφίσει εκ νέου τις διατάξεις που αποτέλεσαν την αιτία αναπο μπής, τροποποιούμενες ή συμπληρούμενες, με αυξη μένη πλειοψηφία των 3/5 των βουλευτών. Στο ίδιο πλαίσιο, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να προκαλεί προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας ψηφισθέντος νομοσχεδίου, προ της κύρωσής του, όταν προκύπτει σχετική αμφιβολία. Η άσκηση της αρμοδιότητας αυτής του Προέδρου της Δημοκρατίας προϋποθέτει την ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου, Δικαστηρίου που θα διευκολύνει τον ταχύτερο και αποτελεσματικότερο έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων. Η επιλογή της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων της χώρας περνά στην αρμοδιότητα του Προέδρου της Δημοκρατίας, με τη διαδικασία που περιγράφεται παρακάτω. Η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του ΠΤΔ προϋποθέτει και ενίσχυση του κύρους των διαδικασιών εκλογής του από την Βουλή. Επανέρχεται η συνταγματική πρόβλεψη εκλογής του από αυξημένη πλειοψηφία, τουλάχιστον 3/5 των βουλευτών κατά την τρίτη ψηφοφορία ( 2/3 στις δύο πρώτες ψηφοφορίες), χωρίς την πρόβλε ψη για διάλυση της Βουλής και εκλογές, κάτι που θα

επιτρέψει την αναγκαία συνεννόηση μεταξύ των κομ μάτων, όπως αρμόζει σε πρόσωπο που εκφράζει την ενότητα του έθνους. Πέραν των ρυθμιστικών αρμοδιοτήτων του Προέδρου της Δημοκρατίας, επιβάλλεται η τροποποίηση του άρ θρου 86 του Συντάγματος για την ποινική ευθύνη των υπουργών, προκειμένου να καταστεί πιο αξιόπιστος και αντικειμενικός ο έλεγχος των προσώπων που ασκούν κυβερνητικά καθήκοντα. Απαιτείται, πρώτον, να ορισθεί με σαφήνεια η έννοια των αδικημάτων που τελούνται «κατά την άσκηση των καθηκόντων», ώστε να αποκλει σθούν από την δικαιοδοσία της Βουλής όσα αδικήματα τελούνται «επ’ ευκαιρία» της άσκησης των υπουργικών καθηκόντων. Απαιτείται, δεύτερον, μετά την υποβολή πρότασης για την σύσταση Προανακριτικής Επιτροπής από 30 βουλευτές, η υποχρεωτική συγκρότηση τριμε λούς γνωμοδοτικού συμβουλίου, αποτελούμενο από Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου και δύο εισαγγελείς εφετών, το οποίο θα προβεί στον νομικό έλεγχο των στοιχείων της κατηγορίας και θα αξιολογήσει την ου σιαστική βασιμότητα αυτών. Με την γνωμοδότησή του αποφαίνεται το τριμελές συμβούλιο αν συντρέχει περί πτωση για διερεύνηση ποινικής ευθύνης. Είναι προφα νές ότι η γνωμοδότηση του συμβουλίου θα αποτρέπει μικροκομματικούς υπολογισμούς και σκοπιμότητες. Την πρόβλεψη αυτή εισηγήθηκα ως υπουργός Δικαιοσύνης και ψηφίστηκε από την Βουλή (ν.3961/2011), χωρίς όμως να μπορεί να είναι υποχρεωτική, υπό το φως της ισχύουσας ακόμη συνταγματικής διάταξης. Η δεύτερη δέσμη θεσμικών αλλαγών πρέπει να κατα πολεμά το φαινόμενο της ασφυκτικής επιρροής ισχυ ρών οικονομικών συμφερόντων, της ολιγαρχίας του χρήματος, στα κέντρα λήψης των αποφάσεων και να επιβάλλει την επιρροή της κοινωνίας των πολιτών. Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται η αντιπροσωπευτική δημοκρατία να γίνει ταυτόχρονα και συμμετοχική δη μοκρατία. Δημοψηφίσματα για σπουδαία θέματα της κοινωνικής ζωής, μετά από πρωτοβουλία πολιτών και τη συγκέ ντρωση αριθμού υπογραφών, όπως και η λαϊκή νομοθε τική πρωτοβουλία, σύμφωνα με το άρθρο 73 παρ.6 του

Συντάγματος, για την οποία δεν υπάρχει ακόμη εκτελε στικός νόμος, είναι ενδεικτικά μέτρα που κατατείνουν στην καθιέρωση της συμμετοχικής Δημοκρατίας. Η τρίτη δέσμη θεσμικών αλλαγών στοχεύει στην ενί σχυση του κύρους και της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύ νης, επιδιώκει να καταστήσει την Δικαιοσύνη πραγμα τικό εγγυητή της Συνταγματικής νομιμότητας, της εν γένει έννομης τάξης. Αλλάζει ο τρόπος επιλογής της ηγεσίας των Ανωτά των Δικαστηρίων, της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου και των Γενικών Επιτρόπων. Οι ολομέλειες των Ανω τάτων Δικαστηρίων και της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου προτείνουν στη Διάσκεψη των προέδρων της Βουλής τουλάχιστον έξι υποψηφίους για κάθε κενή θέση. Η Διάσκεψη των Προέδρων επιλέγει με αυξημέ νη πλειοψηφία τρεις από τους προταθέντες και υπο βάλλει την πρότασή της για τους τρεις προκρινόμενους στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, από τους οποίους κά νει και την τελική επιλογή. Αλλάζει η επιθεώρηση και η αξιολόγηση των δικαστι κών λειτουργών. Δεν υπάρχει ουσιαστική αξιολόγησή τους εντός της ισχύουσας δικαστικής ιεραρχίας, η επι θεώρηση από τους προϊσταμένους τους είναι συχνά κενό γράμμα. Προτείνω την ίδρυση Γενικής Επιτροπεί ας όλων των τακτικών δικαστηρίων της χώρας, στην οποία τοποθετείται επαρκής αριθμός δικαστικών λει τουργών από τον βαθμό του εφέτη και άνω, οι οποίοι ολοκληρώνουν τη θητεία τους στη Γενική Επιτροπεία, μη έχοντες πλέον οποιαδήποτε σχέση με την τυπική δι καστική ιεραρχία. Σε αυτή την Γενική Επιτροπεία ανα τίθεται η επιθεώρηση και αξιολόγηση των δικαστικών λειτουργών. Τέλος, επειδή οι προβλεπόμενες από το Σύνταγμα Ανεξάρτητες Αρχές επωμίζονται το βάρος για την προστασία των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμά των, επιβάλλεται να επιστρέψουμε στην προηγούμενη ρύθμιση του άρθρου 101 Α και η επιλογή τους να γίνεται με ενισχυμένη πλειοψηφία των 4/5 είτε της διάσκεψης των Προέδρων είτε της Επιτροπής Θεσμών και Διαφά νειας της Βουλής. Την ανάγκη μαρτυρούν και όσα απα ράδεκτα μεθοδεύτηκαν για την ΑΔΑΕ.

7

ΜΑΪΟΣ 2025