ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

ΑΦΙΕΡΩΜΑ | ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

Σπυρίδων Ι. Φλογαΐτης Η αναγκαία Συνταγματική Αναθεώρηση (;)

Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Το ελληνικό πολιτικό σύστημα και η δημόσια ζωή οδηγούνται για μια ακόμη φορά σε Συνταγματική Αναθεώρηση, πολλοστή από της θέσεως σε ισχύ του Συντάγματος που καθόρισε την ανάπτυξη της σύγχρονης Ελληνικής Δημοκρατίας. Διερωτάται κανείς γιατί χρειάσθηκαν τόσες αναθεωρήσεις και κατά πόσο η κάθε μια τους βελτίωσε το ελληνικό πολιτικό σύστημα. Ατέρμονες συζητήσεις έχουν δαπανηθεί γύρω από ζητήματα όπως οι αποκληθείσες υπερεξουσίες του Προέδρου της Δημοκρατίας, το άρθρο 24 ή το άρθρο 16 του Συντάγματος. Η κατάργηση των εξουσιών του Προέδρου της Δη μοκρατίας αποσκοπούσε στην υπερενίσχυση της θέσεως του Πρωθυπουργού, σε μια χώρα όπου ο Πρωθυπουργός, βοηθούμενος από το εκλογικό σύ στημα, όχι μόνο ασκεί την εκτελεστική εξουσία στην οποία ανήκει, αλλ’ επιπλέον ελέγχει τη νομοθετική λειτουργία, διορίζει την ηγεσία της Δικαιοσύνης, σε μεγάλο βαθμό προσδιορίζει τη σύνθεση των ανε ξάρτητων αρχών, και πλέον καθορίζει και το πρό σωπο του Προέδρου της Δημοκρατίας. Δεν υπάρχει Πρωθυπουργός στην Ευρώπη που να συγκεντρώνει τόση εξουσία χωρίς θεσμικά αντίβαρα, ενώ η δημό σια συζήτηση όχι μόνο δεν προσπάθησε να θέσει τουλάχιστον σε κανόνες συνθηκών του πολιτεύμα τος την άσκηση αυτών των εξουσιών, αλλ’ επιπλέον αναγνώρισε ότι η προσωποπαγής άσκησή τους απο τελεί προνομία του Πρωθυπουργού, μια προνομία που ο συνταγματικός νομοθέτης δεν χορήγησε ποτέ. Το πάθος για το κανονιστικό περιεχόμενο του άρ θρου 24 οφείλεται στο ότι το Συμβούλιο της Επι κρατείας και η νομική επιστήμη της χώρας μας, αν και έκαναν ένα πρωτοποριακό έργο σε ένα κεφάλαιο της δημόσιας ζωής που ίσως θα είχε κακοποιηθεί αν δεν είχε παρέμβει το ανώτατο διοικητικό δικα στήριο, παρέβλεψαν ότι η ερμηνεία του έπρεπε να γίνει αρμονικά με εκείνη άλλων, αρκετών και εξίσου σημαντικών, άρθρων του ιδίου Συντάγματος, οδηγώ ντας ενίοτε σε συλλογισμούς νομικά λανθασμένους και υπερβολικούς. Το άρθρο 16 είναι μοναδικό στο είδος του, στο πλαί σιο τουλάχιστον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ίσως δε και διεθνώς. Σε κάθε σύγχρονο κράτος θα αρκούσε μόνο η πρώτη του παράγραφος, η οποία νομικώς σω στά ερμηνευόμενη, θα μπορούσε να προσφέρει όλη την απαιτούμενη προστασία στα δημόσια πανεπιστή μια και όλη την αναγκαία ελευθερία στα ιδιωτικά.

Το παράξενο είναι ότι όλη η δημόσια συζήτηση για το άρθρο αυτό γίνεται προκειμένου να αντικαταστα θεί με ένα άλλο τουλάχιστον εξίσου μακροσκελές και φοβικό άρθρο που θα δημιουργεί άλλου είδους, νέας γενιάς, ερμηνευτικά προβλήματα και θεσμικές αγκυλώσεις. Από τη δημόσια συζήτηση εκφεύγουν όλα τα ζητή ματα εκείνα που δεν σχετίζονται με την κατανομή εξουσίας και την πολιτική αντιπαράθεση, με συ νέπεια να γηράσκουν διατάξεις και ρυθμίσεις, οι οποίες όταν εισήχθησαν ήταν καινοτόμες, αλλά με την πάροδο των ετών ενδεχομένως έγιναν αναχρο νιστικές. Χαρακτηριστικό του μεταδικτατορικού Συντάγμα τός μας είναι η προφανής προσπάθειά του να εκσυγ χρονίσει, για τα δεδομένα του δεύτερου μισού της δεκαετίας του ’70, καταστάσεις που είχαν αποτελέ σει προβλήματα στη λειτουργία του Πολιτεύματος προδικτατορικά. Κεντρικό τέτοιο ζήτημα είναι ο τρόπος παραγωγής κανόνων δικαίου, δηλαδή η σχέση νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας στην άσκηση νομοθετικού έργου, με άλλα λόγια η σχέση νόμου και κανονιστι κής πράξεως της Διοικήσεως. Η απάντηση που δόθηκε έβαλε τάξη στην προδι κτατορική αταξία για τα δεδομένα της εποχής. Ήδη

όμως, η απάντηση εκείνη έχει ξεπερασθεί από τα πράγματα και την λειτουργία του πολιτεύματος, διότι η δια της Βουλής και μάλιστα σε Ολομέλεια νομοθέτηση έχει εξαντλήσει τις δυνατότητές της, με το παράδοξο μάλιστα να μην γίνεται χρήση της υπάρχουσας δυνατότητας νομοθεσίας δια Τμήματος ή Επιτροπών, ενώ η προβλεφθείσα σχέση κανονι στικού Προεδρικού Διατάγματος και κανονιστικής Υπουργικής Απόφασης έχει αποδειχθεί στην πράξη ανεπαρκής. Στην εποχή μας, το γαλλικό ή το γερμα νικό Σύνταγμα αποτελούν αρτιότερα παραδείγματα προς μίμηση, διότι εξασφαλίζουν συνταγματικές βάσεις για την αυτόνομη παραγωγή κανονιστικών πράξεων από την εκτελεστική εξουσία. Ένα άλλο χαρακτηριστικό του Συντάγματός μας είναι η δίκην συμβολαιογράφου καταγραφή και κα τοχύρωση δικαιωμάτων συντεχνιακού χαρακτήρα διαφόρων λειτουργημάτων και θεσμών, ως εάν συνεχίζαμε να ζούμε σε ανώμαλες πολιτικές πε ριόδους όπου ο καθένας και οι επιμέρους θεσμοί αναζητούσαν προστασία από υπαρκτούς κινδύνους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το περίφη μο ζήτημα της κατά τη νομολογία συνταγματικής κατοχύρωσης της μισθοδοσίας των Δικαστών με τρόπο ώστε να υπερβαίνει κάθε άλλης μισθοδοσίας κρατικού λειτουργού και της δημιουργίας υπό του

26 ΤΕΥΧΟΣ_ 093