ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

ΑΦΙΕΡΩΜΑ | ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

ται ένας επιπλέον συνταγματικός φραγμός, που στηρίζεται σε μία παλιότερη πρόταση του αείμνηστου Δημήτρη Τσάτσου: να προβλεφθεί ρητά ότι η αναλογία μεταξύ ψήφων και εδρών, οποιοδήποτε εκλογικό σύστημα και αν επιλε γεί, δε θα μπορεί να καμφθεί για ποσοστό με γαλύτερο από το 10% της Βουλής (δηλαδή για 30 βουλευτές). Ως εκ τούτου, για τους υπόλοι πους 270 πρέπει να υπάρχει πλήρης αντιστοίχη ση των ψήφων του κάθε κόμματος με τις έδρες που καταλαμβάνει στη Βουλή. Αυτή η τροποποί ηση, σε συνδυασμό και με την επίσης αναγκαία κατοχύρωση της πολιτικής ισοτιμίας μεταξύ συνασπισμών και μεμονωμένων κομμάτων , διασφαλίζει πλέον πλήρως την αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος ως προς την ρύθμιση των εκλογών, ελαχιστοποιώντας ιδίως τα πε ριθώρια –και κατ’επέκτασιν τους πειρασμούς– για μικροκομματικές παρεμβάσεις σε ένα τόσο ευαίσθητο ζήτημα που σχετίζεται με την άσκη ση της λαϊκής κυριαρχίας.. 2. Ως προς την ενίσχυση της προστασίας του κοινωνικού κράτους δικαίου και των συνταγ ματικών δικαιωμάτων, οι προτεραιότητες της αναθεώρησης θα έπρεπε νομίζω να είναι οι ακόλουθες: Α. Αναθεώρηση των άρθρων 3 («επικρατούσα θρησκεία»), 13 (θρησκευτική ελευθερία), 16 παρ. 2 (θρησκευτική εκπαίδευση), 33 και 59 (όρκος του Προέδρου της Δημοκρατίας και των βουλευτών), ώστε να κλείσει επιτέλους μια μεγάλη συνταγματική εκκρεμότητα, που έχει μείνει ανοιχτή έως τώρα λόγω ατολμίας των πολιτικών δυνάμεων. Πρόκειται για μια δι αφορετική οριοθέτηση των σχέσεων Κράτους και επίσημης Εκκλησίας, προς την κατεύθυνση ενός ήπιου «χωρισμού» τους , ο οποίος θα απο βλέπει, ταυτόχρονα, στην αποκρατικοποίηση της Εκκλησίας και στην αποεκκλησιαστικο ποίηση του Κράτους , με επίκεντρο την πλήρη κατοχύρωση των δικαιωμάτων που απορρέουν από την θρησκευτική ελευθερία αλλά και με όρους σεβασμού και αναγνώρισης του ρόλου της «επικρατούσας» θρησκείας. Β. Αναθεώρηση των άρθρων 22 και 23 προκει μένου να θωρακισθούν καλύτερα τα δικαιώ ματα ομαδικής δράσης που συνδέονται με τον χώρο της εργασίας (συνδικαλιστική ελευθερία και απεργία), με επίκεντρο την ενίσχυση της συλλογικής αυτονομίας και ειδικότερα την πλήρη κατοχύρωση του ρόλου των συλλογι κών συμβάσεων , που έχουν υπονομευθεί πολ λαπλώς τα τελευταία χρόνια με αφετηρία την περίοδο της κρίσης. Γ. Αναθεώρηση τόσο των άρθρων 9, 9 Α και 19, ώστε να βελτιωθεί ριζικά η προστασία που πα ρέχει το Σύνταγμα στο απαραβίαστο του ιδιω τικού βίου. Αυτό ιδίως που απαιτείται, ιδίως,

είναι να αποσαφηνισθούν πλήρως οι συνταγμα τικές προϋποθέσεις για την επιβολή ειδικών περιορισμών περιορισμών και να προβλεφθούν όλες οι απαραίτητες εγγυήσεις που αναδείχθη καν ως απαραίτητες προκειμένου να μην επα ναληφθούν οι δοκιμασίες του κράτους δικαίου που παρατηρηθήκαν το τελευταίο διάστημα, με αποκορύφωμα το τόσο τραυματικό για την Δη μοκρατία μας σκάνδαλο των υποκλοπών. Δ. Αναθεώρηση απαιτείται επίσης και στις ρυθμίσεις των άρθρων 14 και 15, με ιδιαίτερη έμφαση στην διασφάλιση του πλουραλισμού στο πεδίο της ενημέρωσης και στην αποτροπή της συγκέντρωσης των ΜΜΕ, ελέω διαπλοκής, στα χέρια μιας δράκας επιχειρηματιών . Μία τέτοια συνταγματική πολιτική επιβάλλεται, ιδίως, διότι το τοπίο που διαμορφώθηκε μετά από την αδρανοποίηση της συνταγματικής διά ταξης περί βασικού μετόχου είναι κομμένο και ραμμένο στα μέτρα των διαπλεκόμενων συμφε ρόντων που απεργάζονται –και έχουν επιτύχει σε μεγάλο βαθμό– την ασφυκτική χειραγώγηση της κοινής γνώμης. Ε. Ιδιαίτερη σημασία, στο πλαίσιο των συγκε κριμένων αναγκαίων τροποποιήσεων, θα έχουν οι ρυθμίσεις που θα αποβλέπουν στην θωράκι ση των τριών ανεξάρτητων αρχών που προβλέ πονται στα εν λόγω άρθρα (και συγκεκριμένα στα 9Α, 15 και 19), ιδίως με την προσθήκη φραγμών που θα αποτρέπουν ιδιοτελείς μι κροπολιτικές παρεμβάσεις , ώστε να μπορούν πράγματι να ανταποκριθούν στον καθοριστικό ρόλο τους ως αντιβάρων στις (επανειλημμένες το τελευταίο διάστημα) παρεκτροπές της εκτε λεστικής εξουσίας. Υπό αυτό το πρίσμα πρέπει να αντιμετωπισθεί και ο τρόπος επιλογής των ηγεσιών τους , με προσφορότερη λύση να παραμείνει μεν η πλειοψηφία των 3/5 αλλά η επιλογή να γίνεται από την Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής και να απαιτείται επιπροσθέτως να έχουν συμπράξει σε αυτήν την πλειοψηφία τουλάχιστον τρία κόμματα (ώστε να μην επαναληφθούν μεθοδεύσεις σαν αυτές που στιγμάτισαν προσφάτως τις επιλο γές μελών της ηγεσίας της Αρχής Διασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών και του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης). Περαιτέρω, για να ολοκληρωθεί η προστασία του πλουραλισμού και στην δημόσια ραδιοτη λεόραση –που εξακολουθεί να είναι εντόνως μεροληπτική υπέρ της εκάστοτε κυβέρνησης– επιβάλλεται νομίζω η ανάθεση στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας και μιας νέας αρμοδι ότητας: της επιλογής, με την πλειοψηφία και τους όρους που μόλις προαναφέρθηκαν, της ηγεσίας της ΕΡΤ . ΣΤ. Στο πεδίο των κοινωνικού κράτους επιβάλ λεται η τροποποίηση της διάταξης της παρ. 1

του άρθρου 21, που ψηφίσθηκε με την αναθε ώρηση του 2019, ώστε να μετατραπεί το «ελά χιστο εγγυημένο εισόδημα» σε εγγυημένο επί πεδο αξιοπρεπούς διαβίωσης, διότι μόνο έτσι είναι δυνατόν να ενισχυθεί η δεσμευτικότητα των επί μέρους κοινωνικών δικαιωμάτων και να οργανωθεί η κοινωνική δικαιοσύνη μέσω ενός πλέγματος στοχευμένων κοινωνικών πα ροχών, που θα υπερβαίνουν κατά πολύ το –νεο φιλελεύθερης έμπνευσης– «ελάχιστο εγγυημέ νο εισόδημα» και θα διασφαλίζουν, ιδίως, ίσες ευκαιρίες για τα παιδιά. Ζ. Τέλος, θα επαναλάβω ότι είναι καιρός να σταματήσουν οι μάχες οπισθοφυλακής και να ρυθμιστεί επιτέλους με τον δέοντα τρόπο το ζήτημα των μη κρατικών και μη κερδοσκοπι κών πανεπιστημίων . Αυτό σημαίνει μία προσε κτική και πολλαπλά εγγυημένη αναθεώρηση του άρθρου 16 παρ. 8 Σ , που θα επιτρέψει, με αυστηρότατες προδιαγραφές, την λειτουργία μόνο των πράγματι αναγκαίων ή έστω χρήσιμων ιδιωτικών μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων, ώστε να ρυθμιστεί συνολικά –και ομοιόμορ φα– το τοπίο της Ανώτατης Εκπαίδευσης και να αποτραπούν τα πολλαπλά αντισυνταγματικά bypass , σαν αυτά που έγιναν έως τώρα (με απο κορύφωμα την τελευταία σχετική νομοθετική ρύθμιση, που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε μεταλλαγμένα ιδιωτικά ΙΕΚ και σε απροκά λυπτη εξυπηρέτηση ιδιωτικών συμφερόντων). Αυτή είναι, σε γενικές γραμμές, η οπτική γω νία υπό την οποία θεωρώ ότι πρέπει να ιδωθεί η συνταγματική αναθεώρηση, προκειμένου να μην εγκλωβισθεί πάλι σε αποσπασματικές και αποπροσανατολιστικές προσεγγίσεις αλλά να αποβεί πράγματι χρήσιμη για την αντιμετώπι ση κρίσιμων προβλημάτων που ταλανίζουν τον δημόσιο βίο και φαλκιδεύουν τις αναγκαίες θε σμικές επιλογές της χώρας μας. Υπό αυτήν δε την οπτική γωνία είναι προφανές ότι μπορούν να εξετασθούν και ειδικότερες προτάσεις, όπως αυτές που έχω διατυπώσει αναλυτικά αφ’ενός μεν για την αναδιάταξη του συνταγμα τικού πλαισίου ως προς την αποκέντρωση και την αυτοδιοίκηση (Constitutionalism, 6.4.2014), που μπορούν να οδηγήσουν σε μία νέα θεσμική αρχιτεκτονική του συνταγματικού κράτους, ως κράτους-στρατηγείου , αφ’ετέρου δε για την τροποποίηση και της ίδιας της διαδικασία για την αναθεώρηση του Συντάγματος (άρθρο 110) είτε με την ρητή δέσμευση της δεύτερης Βου λής (της αναθεωρητικής) από τις κατευθύν σεις της πρώτης (της προτείνουσας) είτε με την ολοκλήρωση των τροποποιήσεων σε μία μόνο Βουλή, με απαραίτητη προϋπόθεση, όμως, η πλειοψηφία των 3/5 (180) να επιτυγχάνεται τόσο για την ψήφιση των αναθεωρητέων δια τάξεων όσο και για την τελική διατύπωσή τους.

24 ΤΕΥΧΟΣ_ 093