ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

ΑΡΘΡΑ | ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΛΟΓΟΙ

της, θεωρώ ότι η διαδικασία της αναθεώρησης πρέπει να αξιοποιηθεί στο έπακρο, με κριτήριο τα προβλήματα που αναδείχθηκαν την τελευ ταία εικοσιπενταετία και με βασική στόχευση αφ’ενός μεν τον εκδημοκρατισμό και την βελ τίωση της λειτουργίας του πολιτικού συστήμα τος αφ’ετέρου δε την ενίσχυση της προστασίας του κοινωνικού κράτους δικαίου και των συ νταγματικών δικαιωμάτων . Ειδικότερα: 1. Ως προς τον εκδημοκρατισμό και την βελτί ωση της λειτουργίας του πολιτικού συστήμα τος , βασικές προτεραιότητες θα μπορούσαν να αποτελέσουν: Α. Η αναβάθμιση του ρόλου του Προέδρου της Δημοκρατίας , με ιδιαίτερη έμφαση α) στην εκ νέου αλλαγή του άρθρου 32 Σ ως προς την εκλογή του ( προτιμητέα η σύσταση ενός ευ ρύτερου εκλεκτορικού σώματος, ώστε να μην είναι δυνατή η εκλογή με απλή πλειοψηφία του πρώτου κόμματος) β) στην ενίσχυση των ρυθμιστικών του αρμοδιοτήτων , ιδίως σε ό,τι αφορά τον διορισμό της κυβέρνησκαι γ) στην ρητή απονομή αρμοδιοτήτων ως προς τον προληπτικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων , υπό την όποια εκδοχή της, με την πρόβλεψη αναπομπής των νομοσχεδίων, σε περίπτωση διαφωνίας, μετά από γνώμη του αμέσως παρακάτω προτεινόμενου Συνταγμα τικού Δικαστηρίου (ή έστω του Ανώτατου Ει δικού Δικαστηρίου, αν δεν ευδοκιμήσει αυτή η πρόταση). Β. Η καθιέρωση Συνταγματικού Δικαστηρίου , που είναι πλέον αδήριτη ανάγκη προκειμένου να βελτιωθεί ο έλεγχος συνταγματικότητας των νόμων (και γενικότερα η δικαστική επίλυση ακανθωδών συνταγματικών ζητημάτων), δεδο μένου ότι έχει καταστεί πλέον εμφανές ότι τα Ανώτατα Δικαστήρια της χώρας δεν μπορούν πάντοτε να ανταποκριθούν θετικά σε αυτόν τον ρόλο, είτε λόγω εγγενών υποκειμενικών αδυ ναμιών είτε λόγω συντηρητικών αντανακλα στικών είτε λόγω ατολμίας να συγκρουσθούν με την κυβερνητική πλειοψηφία. Η υπέρβαση αυτών των προβλημάτων μπορεί να γίνει, πά ντως, και με την αναβάθμιση του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου, αρκεί να απονεμηθούν σε αυτό ρητά αρμοδιότητες άσκησης ελέγχου συ νταγματικότητας των νόμων, τόσο προληπτικά όσο και κατασταλτικά. Γ. Ένα συναφές ζήτημα, που δεν έχει δυστυχώς αντιμετωπισθεί έως τώρα παρά τα έντονα προ βλήματα που ανεφύησαν τα τελευταία χρόνια, είναι η αδυναμία ελέγχου συνταγματικότητας των πράξεων νομοθετικού περιεχομένου, με αποτέλεσμα να βρίσκονται στο απυρόβλητο καταφανώς αντισυνταγματικές ενέργειες της εκτελεστικής εξουσίας (όπως συνέβη με την αλήστου μνήμης κατάργηση της ΕΡΤ, το 2013, ή

με την επιτηδευμένη διαφοροποίηση της ρύθ μισης του δημοψηφίσματος, το 2015). Επιβάλ λεται, λοιπόν, να καταργηθεί ως τάχιστα αυτό το στεγανό αυθαιρεσίας, ως προς τις πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, με συνταγματική διάταξη που θα αναθέτει ρητά τον έλεγχο της συνταγματικότητά τους τόσο στο Συμβούλιο Επικρατείας, ώστε να μην μπορεί να υπεκφεύ γει, όσο και στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, στο πλαίσιο της προαναφερθείσας αναβάθμι σής του, με διαδικασία ανάλογη με αυτήν του προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας των νομοσχεδίων, κατά τα προαναφερθέντα. Δ. Επίσης συναφής είναι η αναγκαιότητα αλ λαγής του τρόπου επιλογής των ηγεσιών των Ανώτατων Δικαστηρίων , ώστε να αποκοπεί ο ομφάλιος λώρος που τις συνδέει με την εκά στοτε κυβέρνηση. Εναλλακτικές λύσεις υπάρ χουν πολλές. Θα μπορούσε πχ να αποφασίζει είτε η Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής, με αυξημένη πλειοψηφία ανάλογη με των Ανεξάρτητων Αρχών (που προτείνω πά ντως παρακάτω να αλλάξει) είτε ευρύτερο εκλεκτορικό σώμα από δικαστές και νομικούς είτε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας (που προσω πικά το προτιμώ, υπό το πρίσμα και της προτει νόμενης αναβάθμισής του) μετά από πρόταση περισσότερων του ενός προσώπων από τα προ αναφερθέντα σώματα. Ε. Σημαντικές αλλαγές επιβάλλονται επίσης στο πεδίο της ποινικής ευθύνης των υπουργών (άρθρο 86 Σ), προς την κατεύθυνση της πλήρους (πλέον) κατάργησης των σχετικών προνομίων τους (που προκύπτουν από την πολιτικά μερο ληπτική, κατά κανόνα, ανάμειξη της Βουλής) και της ανάθεσης της αρμοδιότητας για την άσκηση της ποινικής τους δίωξης σε υψηλόβαθμο και πολυμελές δικαστικό όργανο (πχ Ολομέλεια Εφετών της Αθήνας) που θα ελαχιστοποιεί την δυνατότητα άσκησης πολιτικών παρεμβάσεων. ΣΤ. Τον δρόμο για την ανωτέρω συνταγματι κή τροποποίηση της ποινικής ευθύνης των υπουργών έδειξε άλλωστε και η συγκέντρω ση ενάμιση εκατομμυρίου υπογραφών για την πρόσφατη τραγωδία των Τεμπών. Παράλληλα όμως ανέδειξε και την ανάγκη να ψηφιστεί επι τέλους ο εκτελεστικός νόμος που θα επιτρέψει την ενεργοποίηση της σχετικής πρόβλεψης του προστεθέντος με την αναθεώρηση του 2019 άρθρου 73 παρ. 6 Σ για λαϊκή νομοθετική πρω τοβουλία, η οποία μάλιστα επίσης πρέπει να τροποποιηθεί , προκειμένου να μειωθεί στις 100.000 ο εκεί προβλεπόμενος – υπέρογκος– αριθμός υπογραφών ( 500.000 ενώ για ολό κληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 1.000.00...). Παράλληλα ο ίδιος αριθμός πρέπει να προβλε φθεί και για την προκήρυξη δημοψηφίσματος , υπό αυστηρές πάντως προϋποθέσεις ως προς

την διατύπωση των ερωτημάτων και την εξαί ρεση των ατομικών δικαιωμάτων. Μόνον έτσι ο εμβολιασμός του αντιπροσωπευτικού συστήμα τος με θεσμούς άμεσης λαϊκής συμμετοχής θα αποβεί πράγματι πρόσφορος για την ενίσχυση των κουρασμένων αντανακλαστικών της σύγ χρονης Δημοκρατίας… Ζ . Εκ νέου τροποποίηση επιβάλλεται επίσης και στο άρθρο 68Σ περί εξεταστικών επιτρο πών , διότι η προστεθείσα με την αναθεώρηση του 2019 δυνατότητα για σύστασή τους με τις ψήφους μόνο της αντιπολίτευσης (2/5) ήταν μεν αναγκαία αλλά όχι και επαρκής για την άσκηση δραστικού κοινοβουλευτικού ελέγχου. Απαιτείται επιπροσθέτως και η ανάθεση της αρμοδιότητας για την σύνταξη του τελικού πορίσματος σε προσωπικότητες του δημόσι ου βίου, που θα επιλέγονται από την ίδια την Επιτροπή με ευρεία πλειοψηφία. Μόνο έτσι μπορεί να εξουδετερωθεί η σημαντικότερη παθογένεια των εξεταστικών επιτροπών, που είναι η σύνταξη ξεχωριστών πορισμάτων από κάθε κοινοβουλευτική ομάδα, με αποτέλεσμα να επιβάλλουν την θέση τους οι φατριαστικές πλειοψηφίες του εκάστοτε κυβερνώντος κόμ ματος. Η. Τελευταία αλλά ίσως η σημαντικότερη από τις προτεινόμενες τροποποιήσεις του Συντάγ ματος είναι η προσθήκη διάταξης που θα συ μπληρώσει την ρύθμιση του άρθρου 54 παρ. 1 περί εκλογικού συστήματος , σύμφωνα με την οποία για να ισχύσουν αμέσως σχετικές με αυτό διατάξεις πρέπει να ψηφιστούν από τα 2/3 των βουλευτών (200) διαφορετικά ισχύουν για τις μεθεπόμενες εκλογές. Η ρύθμιση αυτή, που προστέθηκε με την αναθεώρηση του 2001, είναι κατ’αρχήν εύστοχη, πλην όμως δεν στάθηκε αρ κετή για να αποτρέψει την επικράτηση μικρο κομματικών σκοπιμοτήτων και εν τέλει την επι βολή καλπονοθευτικών συστημάτων. Πράγματι, τόσο ο «νόμος Παυλόπουλου» όσο και το ισχύον εκλογικό σύστημα παραβιάζουν κατάφωρα αφ’ενός μεν την αρχή της ισοδυναμίας της ψή φου, δίνοντας κοινοβουλευτική πλειοψηφία σε κόμματα που έχουν λάβει λίγο πάνω από το 1/3 του εκλογικού σώματος (και σε κάθε περίπτω ση ευνοώντας χωρίς λόγο κόμματα που πόρρω απέχουν από την αυτοδυναμία), αφ’ετέρου δε την αρχή της πολιτικής ισότητας –και σε τε λευταία ανάλυση της λαϊκής κυριαρχίας– με τον ουσιαστικό αποκλεισμό των συνασπισμών από το bonus (καταλυτική, στο σημείο αυτό, η παλαιότερη σχετική γνωμοδότηση του αείμνη στου Αριστόβουλου Μάνεση, ως Προέδρου του Επιστημονικό Συμβουλίου της Βουλής). Προ κειμένου λοιπόν να αποφευχθεί το τραυματικό για τους θεσμούς παιχνίδι της κολοκυθιάς, ως προς την επίτευξη της αυτοδυναμίας, απαιτεί -

23

ΜΑΪΟΣ 2025