ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

ΑΡΘΡΑ | ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΛΟΓΟΙ

νον το ψηφοδέλτιο επικρατείας και άλλα τινά. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ανέκυψαν ζητή ματα αντισυνταγματικότητας από τις ρυθμίσεις του ειδικού αυτού νόμου. Για να παρακαμφθεί το ενδε χόμενο της αντισυνταγματικότητάς του επιλέχτηκε με την Αναθεώρηση του 2019 η παρακινδυνευμένη, είναι αλήθεια, οδός της προσθήκης νέας συνταγμα τικής διάταξης στο άρθρο 54 του Συντάγματος, ως παράγραφος 4, που είναι μεν αυτή αναθεωρητέα, η οποία αναθεωρεί όμως, έμμεσα και εξ αποτελέ σματος τη διάταξη του άρθρου 51, παρ. 4, που αυτή δεν είναι αναθεωρητέα. Όλη όμως αυτή η συζήτηση και η σχετική συνταγμα τική ρύθμιση, πιστεύω πως αποδείχθηκε μάταιη και ανώφελη με την νομοθετική καθιέρωση της επιστο λικής ψήφου. Τελειώνοντας, θεωρώ, στο πλαίσιο της ίδιας λο γικής, άκαιρη και άσκοπη και την πρόταση για μία θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας με την επιμήκυνσή της κατά ένα έτος. Δεν καταλαβαίνω γιατί να μην υπάρχει η δυνατότητα ανανέωσης της θητείας του, όταν συμφωνούν και συναινούν περισ σότερα κόμματα και σχηματίζεται μια διευρυμένη προεδρική πλειοψηφία. Η αυξανόμενη πλειοψηφία των 180 ή 200 βουλευτών απαιτείται για να μπορεί να εκπληρώσει ο ίδιος με κύρος τον υπερκομματικό του ρόλο, που αποτελεί πρωταρχική απαίτηση τους Συντάγματος. Τι μας εγγυάται ότι δεν θα επιλέγεται με την προτεινόμενη ρύθμιση ο εκάστοτε αρεστός του κυβερνώντος τότε κόμματος, όπως έγινε πρό σφατα; Όταν τα Συντάγματα αναθεωρούνται συχνά και βιαστικά καταγράφοντας απλώς τη συνταγματική βούληση του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος κιν δυνεύουν να χάσουν το κύρος τους και την αποτε λεσματική ισχύ τους. Ο αυστηρός χαρακτήρας των ελληνικών Συνταγμάτων - η δύσκολη διαδικασία αναθεώρησής τους- δεν αποτελεί ένα απλό διαδι καστικό μέγεθος, αλλά μια εγγύηση συναινετικής δημοκρατίας, μια εγγύηση τηρήσεως του Συντάγ ματος και σεβασμού των θεμελιωδών αρχών και αξιών της πολιτικής μας συμβίωσης. Οι θεμελιώδεις νόμοι του κράτους δεν έγιναν, πά ντως, για να αναθεωρούνται κάθε πέντε χρόνια, και σημείο τομής, ιδιαίτερα για ένα Σύνταγμα σαν το δικό μας που προβλέπει απαιτητικές και δύσκολα εφαρμόσιμες διαδικασίες ολοκλήρωσης της. Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια το Σύνταγμα δοκιμά στηκε πολλαπλώς καθώς άντεξε στις αλλεπάλ ληλες εκλογικές αναμετρήσεις, εξασφαλίζοντας ομαλή εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία και σε γενικές γραμμές σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Επίσης, επιβεβαίωσε ένα ισχυρό κε κτημένο της μεταπολίτευσης που είναι η θεσμική διάρκεια, κεκτημένο που μέσα στην παραζάλη των πολλαπλών κρίσεων συχνά υποτιμούμαι. Αυτό το σημαντικό επίτευγμα της μεταπολίτευσης αποκτά ακόμα εντονότερη σημασία αν λάβουμε υπόψη ότι την περίοδο της κρίσης κατέρρευσε το κομματικό σύστημα του δικομματισμού, άλλαξαν ριζικά οι κοι νοβουλευτικοί συσχετισμοί, ασκήθηκαν ισχυρές πι έσεις από διεθνείς παράγοντες και τέθηκαν με οξύ τητα και ένταση ζητήματα δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων υπό την απειλή της δημοσιονομικής κατάρρευσης. Σε αυτές τις πιέσεις το Σύνταγμα άντεξε και αποδείχθηκε ένα αποτελε σματικό εργαλείο οργάνωσης και οριοθέτησης των κρατικών λειτουργιών, μολονότι από αρκετές πολι τικές δυνάμεις καλλιεργούνταν η ψευδαίσθηση ότι το πρόβλημα της χώρας είναι κυρίως συνταγματικό. Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το Σύνταγμά μας βρίσκεται υπό συνεχή αναθεώρηση με την έννοια ότι συντελούνται άτυπες συνταγματικές μεταβολές, τόσο υπό την επιρροή του διεθνούς και ενωσιακού δικαίου, όσο και λόγω του συχνά εντατικότερου, σε Με πρόσφατες δηλώσεις του στην διεθνή έκθεση Θεσσαλονίκης, ο Πρωθυπουργός Κ.Μητσοτάκης, επανέφερε στο πολιτικό προσκήνιο το ζήτημα της αναθεώρησης του Συντάγματος. Η αναθεώρηση είναι ένα σταθερό μοτίβο της κυβερνητικής πολι τικής, καθώς μετά την αναθεώρηση του 2019, την οποία για πρώτη φορά ολοκλήρωσε μια διαφορετική κοινοβουλευτική πλειοψηφία από αυτήν που την ξε κίνησε, εύλογα προσδοκά κανείς ότι ενδεχομένως να δημιουργηθούν οι συνθήκες μιας ακόμα συναινετικής αναθεώρησης. Η αναθεώρηση του Συντάγματος είναι η κορυφαία πολιτειακή διαδικασία ενός κράτους δικαίου διότι πέραν του ότι επιβεβαιώνει την υπεροχή του Συ ντάγματος δίνει και την ευκαιρία αναστοχασμού στα κρατικά όργανα και στους πολίτες, ιδιαίτερα μετά από μια μακρά περίοδο οικονομικής και υγειονομικής κρίσης. H θεσμική αναστοχαστικότητα αποτελεί θε μελιώδες χαρακτηριστικό της οργάνωσης αλλά και του μετασχηματισμού των θεσμών. Υπό το πρίσμα αυτό μια νέα πρόταση αναθεώ ρηση προβάλει ως η αιχμή μιας μεταρρυθμιστι κής προσπάθειας, ενώ, έτσι και αλλιώς, είναι ένα Παναγιώτης Μαντζούφας Η στοχευμένη Αναθεώρηση Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στην Νομική Σχολή του ΑΠΘ

μάλιστα με την προσθήκη λεπτομερειακών, φλύα ρων, «νομογενούς» χαρακτήρα και νομοθετικού πε ριεχομένου διατάξεων. Αλλά για να ισχύουν εσαεί, πέρα και ανεξάρτητα από την συγκυρία, διότι δεν είναι, όπως οι νόμοι, συγκυριακά κείμενα. Θεσπίζο νται για να εμπνέουν διαρκώς με τις γενικές αρχές και διακηρύξεις τους, με λιτές και απέριττες και, αναγκαστικά, αόριστες διατυπώσεις τους ∙ για να εγγυώνται σταθερότητα και ασφάλεια, για να εξα σφαλίζουν την ομαλή λειτουργία του Πολιτεύματος και την συνοχή της έννομης τάξης.. Η αναγκαία προσαρμογή ή ο εκσυγχρονισμός του νο ήματός τους στην διαρκώς εξελισσόμενη, εθνική και διεθνή, πραγματικότητα γίνεται κυρίως μέσα από τη συνταγματική πρακτική, νομοθετική και διοικητική, μέσα από την εφαρμογή υποχρεώσεων που απορρέ ουν από ευρωπαϊκές ή διεθνείς συνθήκες, καθώς και μέσα από τη διαρκή ερμηνεία τους από τη νομο λογία και τη θεωρία. Μέσω αυτών επέρχονται οι λεγόμενες άτυπες τροποποιήσεις του Συντάγματος, πιο σημαντικές, πιο λειτουργικές και πιο επίκαιρες από τις τυπικές Αναθεωρήσεις του.

σχέση με το παρελθόν, ελέγχου συνταγματικότητας από τα εθνικά δικαστήρια, ενώ τους ίδιους διεθνείς παράγοντες οφείλει να λαμβάνει υπόψιν ο αναθεω ρητικός νομοθέτης, ενόψει των μελλοντικών προ τάσεων του. Με βάση τα παραπάνω και με δεδομένο ότι οι χρόνι ες παθογένειες της δημόσιας διοίκησης και οι αδυ ναμίες του παραγωγικού μοντέλου της χώρας που την έχουν καθηλώσει στις τελευταίες θέσεις της ανταγωνιστικότητας μεταξύ των κρατών της ΕΕ δεν οφείλονται στο συνταγματικό της πλαίσιο, ούτε πρωτίστως μπορούν να βελτιωθούν από μια αναθε

19

ΜΑΪΟΣ 2025