ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

ΑΦΙΕΡΩΜΑ | ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

μηχανισμός ανακατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ διαφορετικών επιπέδων του κράτους, να προβλεφθεί ρητά η αρχή της εγγύτητας, δηλαδή η άσκηση των διαφόρων δημόσιων πολιτικών να ανατίθεται στις αρχές που είναι πλησιέστερες

στους πολίτες, να κατοχυρωθεί η κανονιστική αυ τονομία των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης για την προσαρμογή των ρυθμίσεων στις τοπικές συνθήκες και να θεσμοθετηθεί η δυνατότητα δη μιουργίας ενός αυτόνομου φορολογικού μηχανι σμού των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης 5 . Η μετάβαση από το πλέον συγκεντρωτικό κράτος της Ευρώπης στην πολυεπίπεδη διακυβέρνηση μπορεί να αποτελέσει το ισχυρότερο αντιστάθ μισμα στις πρωθυπουργικές υπερεξουσίες.

5 Ν. Χλέπας, Η τοπική αυτοδιοίκηση μετά την αναθεώρηση, στον τόμο: Δ. Τσάτσος/Ευ. Βενιζέλος/Ξ. Κοντιάδης, Το νέο Σύνταγμα, 2001, σ. 427 επ.

τατων σχολών- παρά στην προσθήκη νέων. Στον τομέα άλλωστε της προστασίας των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, δεν βλέπω τι χρειά ζεται να προστεθεί, από την στιγμή που η διεθνής και κυρίως η ευρωπαϊκή προστασία τους, καλύπτει με βάση την σχετική νομολογία και την επιβαλλόμε νη ερμηνεία όλα τα ενδεχόμενα κενά ή τις εσφαλμέ νες εφαρμογές και ερμηνείες τους στην ελληνική έννομη τάξη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα των προηγούμενων δι απιστώσεων είναι και η διάταξη του άρθρου 90 παρ. 5Σ που προβλέπει τον διορισμό από το Υπουργικό Συμβούλιο των Προέδρων και Αντιπροέδρων των ανώτατων δικαστηρίων, η οποία είναι υπό Αναθε ώρηση σε κάθε αναθεωρητική πρωτοβουλία. Έτσι και τώρα, αυτήν θεωρεί κατά πρώτο λόγο αναθεω ρητέα ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης.. Η σχετική διάταξη έχει επικριθεί σφόδρα και έχει συζητηθεί τα μέγιστα από τη θεωρία, τους δικηγο ρικούς συλλόγους και το δικαστικό σώμα και τις επιστημονικές εταιρείες σε συνέδρια, από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Έχει πάντως κριθεί, και δικαίως, ότι δεν συμβιβάζεται με τη συνταγματική αρχή της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, αφού η εκάστοτε κοινοβουλευτική πλειοψηφία δύσκολα μπορούσε να αντισταθεί στον πειρασμό να μην προ τιμά, μεταξύ ισάξιων και ικανών υποψηφίων, αυτόν που θεωρούσε ότι πρόσκειται ιδεολογικά στην κυ βέρνηση. Παρ’ όλα αυτά, η διάταξη έμεινε αλώβητη και γλί τωσε από όλες τις αναθεωρήσεις που συντελέστη καν. Και αυτό παρά τις έντονες συστάσεις διεθνών οργανισμών για την τροποποίηση της σχετικής ρύθμισης. Χρειάστηκε να παρέμβουν διεθνείς οργα νισμοί, όπως η Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ενωσης καθώς και το Συμβούλιο της Ευρώπης με εκθέσεις τους και συστάσεις για το κράτος δικαίου και την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, ώστε να αναγκαστεί η ελληνική κυβέρνηση να συμμορφωθεί προς αυτές, προβλέποντας, νομοθετικά, τρόπους συμμετοχής του δικαστικού σώματος στην επιλογή της ηγεσίας από το Υπουργικό Συμβούλιο. Αποτέλεσμα των συστάσεων ήταν ότι προστέθηκε στον Κώδικα Οργαν. των Δικαστηρίων διάταξη με τον νόμο 5118/2024, ΦΕΚ. 1-8-2024, που προβλέπει υποχρεωτικά την προηγούμενη γνωμοδότηση της Ολομέλειας των ανώτατων δικαστηρίων για την

Φοβάμαι πως και αυτή η αναθεωρητική πρωτοβου λία, όπως και οι δύο προηγούμενες, του 2008 και του 2019, δεν προοιωνίζεται και τόσο καρποφόρα. Το πολιτικό κλίμα δεν είναι πρόσφορο για ευρύτατες αναθεωρητικές πλειοψηφίες και συναινέσεις, που απαιτούνται για να συντελεστεί Αναθεώρηση, της τάξεως των 180 βουλευτών, είτε στην προκείμενη Βουλή είτε στην επόμενη, που θα είναι Αναθεωρη τική και θα καθορίσει το περιεχόμενο των αναθε ωρητέων διατάξεων. Χωρίς συναίνεση, όμως, και διακομματική συνεννόηση Αναθεώρηση δεν γίνεται. Άλλωστε δεν ζούμε σε εποχή φιλόδοξων αναθεωρή σεων ούτε συνταγματικών τομών. Η χώρα χρειάζεται, σίγουρα, διαρθρωτικές μεταρ ρυθμίσεις, οι οποίες δεν απαιτούν, ωστόσο, συνταγ ματική αναθεώρηση. Η μεταρρύθμιση δεν είναι άλλωστε μια διαδικασία που γίνεται εφάπαξ και δια παντός. Και οι μεγάλες και διαρκείς μεταρρυθμίσεις, που απαιτείται να γίνουν και να γίνονται συνεχώς σε όλους τους τομείς, συντελούνται με νόμους και όχι με συνταγματικές αναθεωρήσεις. Για τους λόγους αυτούς πιστεύω, πως και η επικεί μενη Αναθεώρηση, μετά και την διδακτική εμπειρία των δύο των προηγούμενων Αναθεωρήσεων, θα πρέπει να είναι, λιτή και περιορισμένη, στοχευμένη σε συγκεκριμένες διατάξεις. Να αποβλέπει, περισ σότερο στην κατάργηση φλύαρων, περιττών ή ανα χρονιστικών ρυθμίσεων -όπως εκείνη του άρθρου 16 Σ, που καθιερώνει την απαγόρευση ίδρυσης ανώ Αντώνης Μανιτάκης Η ματαιοπονία των Αναθεωρήσεων ενόψει των άτυπων τροποποιήσεων του Συντάγματος Ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ Επικεφαλής της επιστημονικής επιτροπής της Νομικής του πανεπιστημίου Λευκωσίας

επιλογή της ηγεσίας τους από την κυβέρνηση. Ό,τι δεν έγινε μετά από τόσες Αναθεωρήσεις, πραγμα τοποιήθηκε με έναν εκτελεστικό του Συντάγματος νόμο, που προβλέπεται μάλιστα στο άρθρο 90 παρ. 5. Έτσι μετά την θέση σε ισχύ του σχετικού νόμου, που προβλέπει κυβερνητική απόφαση είτε μετά από γνωμοδότηση των Ολομελειών, είτε με τη σύστα ση ανεξάρτητου συμβουλευτικού σώματος με την πλειοψηφία δικαστών, η αναθεώρηση του άρθρου 90 παρ. 5Σ καθίσταται, πλέον, κατά την γνώμη μου, περιττή έως ανώφελη. Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύ νης δεν χρειάζεται την αναθεώρηση του Συντάγμα τος, ούτε εξαρτάται από αυτήν. Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα που δείχνει την ματαιότητα ορισμένων αναθεωρητικών προτά σεων είναι η ψήφος των Ελλήνων που διαμένουν στο εξωτερικό. Πρόκειται από τα πλέον πολυσυζητημέ να και φιλονικούμενα ζητήματα. Η ψήφος των αποδήμων, ένα δικαίωμα αυτονόητο όλων των Ελλήνων του εξωτερικού, που προβλέπε ται ως δυνατότητα από την αναθεώρηση του 2001 και έμενε έκτοτε ανεκπλήρωτο, έμπλεξε, τελικά, σε μικροπολιτικές και μικροκομματικές φιλονικίες. Ποιοι, πως, που θα ψηφίζουν, πως θα υπολογίζονται οι ψήφοι στο εκλογικό αποτέλεσμα, αν θα ψηφίζουν τα ψηφοδέλτια των εκλογικών περιφερειών ή μό

18 ΤΕΥΧΟΣ_ 093