ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

Ο συνσυγγραφέας του βιβλίου Ιακωβάκης Ρίζος Νερουλός

Κοραή) ή οι Άγγλοι (κατ’ αναλογίαν οι «αγγλογραικοί» του Μαυροκορδά του). Αντιμετωπίζοντας τον Καποδίστρια υπό ένα γενικότερο πρίσμα καταλή γουμε στο συμπέρασμα ότι όσα επι σημαίνει στα υπομνήματά του και στην διάρκεια του Ιστορία της Νεό τερης Ελλάδας, στις αρχές του 19 ου αιώνα, συνέβησαν στη 20 ού αιώνα: η επικράτηση της αρχής των εθνοτή των και η κατάργηση της απολυταρ χίας, η υπέρβαση του ρωσικού αδι εξόδου με την επαναστατική τροπή των γεγονότων, η κατάρρευση της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Σε ό,τι αφορά στον ελληνισμό επα ληθεύθηκε το χειρότερο σενάριο που εφοβείτο ότι θα μπορούσε να συμβεί: η κατάρρευση του εσω τερικού μετώπου εξαιτίας των «μπαρμπέρηδων», όπως αποκαλεί ο Κολοκοτρώνης τους διάφορους «Μαυροκορδάτους», οι οποίοι στην προσπάθειά τους να ιδιοποιηθούν τον αγώνα των Ελλήνων για ελευ θερία οδήγησαν τα πράγματα σε πλήρες αδιέξοδο με απόληξη τη

εξελίξεις που επέβαλε η δυναμική της μετάβασης στη μεγάλη κοσμο συστημική κλίμακα, που ευρίσκετο σε εξέλιξη. Σε καμιά περίπτωση όμως δεν προσιδιάζει στις δεσποτι κές και πρωτο-ανθρωποκεντρικές εμπειρίες του εν αγωνία και αγώνα ευρισκόμενου εισέτι ευρωπαϊκού κόσμου να υποστασιοποιηθεί αν θρωποκεντρικά με πρόσημο την απλή ατομική ελευθερία σε καθε στώς κοινωνίας ιδιώτη. Εξού και η αντίθεση μεταξύ του κράτους που ενσαρκώνει δίκην ιδιοκτησίας το πολιτικό σύστημα (και το σύνολο των συναδόντων με αυτό θεσμών, όπως της δικαιοσύνης) και του εταιρικού κράτους στο οποίο η κοινωνία κατέχει θέση συστατικού εταίρου της σύνολης πολιτείας θα αποτελέσει τη δαμόκλεια σπάθη που θα επικρέμαται ως διακύβευ μα για το νέο ελληνικό κρατικό μόρφωμα. Στο πρόσωπο του Καποδίστρια παί χθηκε η τελευταία πράξη του διακυ βεύματος της οικουμενικής κοσμό πολης, δηλαδή της προοπτικής ενός

δολοφονία του Καποδίστρια, επιλέγοντας εν τέλει την αύτανδρη παράδοση του σύνολου ελ ληνισμού στην ελεύθερη διάθεση των ηγεμόνων δίκην προτεκτοράτου. Εφεξής, το μόνο που απέ μεινε ήταν να διαγκωνίζονται για το όνομα του ηγεμόνα που θα υπηρετούσαν από την κομματι κή τους θέση. 5. Στο τέλος του αποτιμητικού αυτού σημειώ ματος για την Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας των Νερουλού - Καποδίστρια, η διερώτηση για το πολιτειακό πρόταγμα του Κυβερνήτη δεν μπορεί παρά να οδηγήσει σε ένα εντυπωσιακό συμπέρασμα. Ο Καποδίστριας είχε κατά νουν ένα κράτος/επικράτεια, του οποίου η πολιτεια κή δομή θα εγγραφόταν στο ιστορικό κεκτημένο της ελληνικής οικουμενικής κοσμόπολης, που συγκέντρωνε άλλωστε, όπως προανήγγειλα, τη σχετική ομοθυμία των προεπαναστατικών Ελλή νων. Ένα κράτος που θα συνεκτιμούσε την κοι νωνία των πολιτών ως εταίρο του (οικονομικού, κοινωνικού και πολιτικού) συστήματος, αντί να το αποδίδει κατά τρόπο μονοσήμαντο σε τριτο γενώς νομιμοποιημένες ιδιοκτησίες/εξουσίες. Πιο συγκεκριμένα, στο κράτος αυτό το πολιτικό σύστημα θα επιμεριζόταν αφενός ανάμεσα στην κεντρική κυβέρνηση και στα κοινά και αφετέρου ανάμεσα στην κοινωνία των πολιτών, συγκροτη μένη σε Δήμο, στο πλαίσιο των κοινών και στην αναφορική στο κοινό συμφέρον κεντρική πολι τική εξουσία, της οποίας οι φορείς θα κατείχαν,

κατ’ ελάχιστον, θέση εντολοδόχου. Έχει ενδιαφέρον να προσεχθεί ότι η μερίδα της προεστικής τάξης που εκπροσωπείτο στο Πα νελλήνιο, προκειμένου να εμποδίσει την επανεί σοδο του λαού/δήμου στην πολιτεία των κοινών, θα επικαλεσθεί το επιχείρημα του «εξευρωπα ϊσμού» της χώρας αξιώνοντας από τον Καποδί στρια να καταργήσει την καθολική ψήφο (στην Αγγλία τότε κατείχε το δικαίωμα ψήφου μόλις το 7% των ανδρών). Στην αξίωση αυτή ο Κυβερ νήτης θα διακρίνει «μιαν ανίκητον δυσκολίαν» , η οποία συνίσταται «εις το ότι δεν έχω την δύνα μιν να κάμω ένα νόμον, ο οποίος θέτει όρους εις το δικαίωμα της ψήφου. Δικαίωμα, το οποίον ο ελληνικός λαός δοξάζει, ότι μετεχειρίσθη έως σήμερον χωρίς περιορισμόν» . Η επισήμανση αυτή του Κυβερνήτη οφείλει να τοποθετηθεί στο κλίμα της σύνολης ευρωπαϊ κής απολυταρχίας/κρατικής δεσποτείας, αλλά και του μετέπειτα κράτους έθνους στο οποίο η καθολική ψήφος εισήχθη μόλις τις παραμονές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και, μάλιστα, με περιεχόμενο εκλογής μονάρχη, τη στιγμή που ο Καποδίστριας την αντιλαμβανόταν με τη δημο κρατική της αντιστοιχία. Με γνώμονα τα ανωτέρω καλούμαστε εκ προ οιμίου να ταξινομήσουμε το κράτος/πολιτικό σύστημα του Καποδίστρια ως μία σύνθεση των θεμέλιων συνιστωσών της ελληνικής κοσμο πολιτειακής οικουμένης σε συνδυασμό με τις

κράτους που θα ήταν ικανό να ενσαρκώσει το αν θρωποκεντρικό κεκτημένο του ελληνισμού με πρόσημο τη δημοκρατία (ή, κατ’ ελάχιστον, την αντιπροσώπευση) προκειμένου να το αντιτείνει στην ανερχόμενη ευρωπαϊκή απολυταρχία και, αργότερα, στο πρωτο-ανθρωποκεντρικό (πολι τειακά μη αντιπροσωπευτικό, μη δημοκρατικό) και ουσιαστικά πολίτευμα της αιρετής μοναρχί ας στο κράτος έθνος. Το οποίο, για την ειρωνεία του πράγματος, η νεοτερική κρατική διανόηση το ταξινομεί ιδεολογικά στη «νεοτερικότητα», ενώ τη δημοκρατία που βίωσε ο ελληνικός κό σμος μέχρι την είσοδό του στο ελλαδικό κράτος αδιατάρακτα από την κλασική εποχή, την εγγρά φει στην «προ-νεοτερικότητα». Από τα ανωτέρω ολίγα συνάγεται η σημαίνουσα αξία της Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας που φέρει ευρέως τη σφραγίδα του Καποδίστρια. Πρόκειται για τη ριζική επανεκτίμηση του ελ ληνισμού ως κοσμοϊστορικού φαινομένου, ως παρουσίας στις παραμονές και στη διάρκεια της Επανάστασης στον γεωπολιτικό χώρο της ευρωπαϊκής ηπείρου και της μεσογειακής λε κάνης. Το εν λόγω έργο ιστορεί τον ελληνικό κόσμο υπό το πρίσμα των πεπραγμένων του και κατά τούτο αντιλέγει στη μηρυκάζουσα σχολή σκέψης που αποστρέφεται τον ελληνικό κόσμο, προκειμένου να τον χωρέσει στα πεπραγμένα του προσαρτηματικού και ιδεολογικά εξαρτη μένου ελλαδικού κράτους.

75

ΜΑΪΟΣ 2025