ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

Ελαιογραφία Γεράσιμος Πιτζαμάνος Εθνικό Ιστρικό Μουσείο

και τη Μεσόγειο αφενός, στο πλαίσιο της οθωμανικής αυτοκρατορίας αφε τέρου. Η δύναμη αυτή του ελληνισμού γίνεται εμφανής όταν αναλογίζεται κανείς ότι οι Ρώσοι ηγέτες κάλεσαν τους Έλληνες να αναλάβουν σημαντικό ρόλο στον οι κονομικό, πολιτικό, εκκλησιαστικό και πολιτισμικό εκσυγχρονισμό της Ρωσίας. Όπως απέδειξε ο Νίκος Σβορώνος, που στην Ιστορία του για τη Νεότερη Ελλάδα ακολουθεί ευρέως το σχήμα ερμηνείας που προέταξε ο Καποδίστριας, η ελλη νική αστική τάξη κατόρθωσε την περί οδο αυτή να ελέγχει ουσιωδώς μεγάλο μέρος του εμπορίου και του τραπεζικού συστήματος της αυστριακής αυτοκρα τορίας, να ελέγξει κρίσιμους τομείς στα πράγματα της ρωσικής αυτοκρατορίας ενώ δεσπόζουσα ήταν η θέση της στην οθωμανική αυτοκρατορία και στη Με σόγειο. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ντο στογιέφσκυ κατά το δεύτερο ήμισυ του δέκατου ένατου αιώνα επισημαίνει την κρίσιμη θέση που κατέλαβε ο ελληνι κός κόσμος στη Ρωσία στο παρελθόν, ο οποίος μάλιστα όταν διερωτάται ποιον δρόμο πρέπει να ακολουθήσει η Ρωσία απαντά αναντιλέκτως εκείνον του ελ ληνισμού της εποχής του. 2. Η θέση αυτή του ελληνικού κόσμου δεν θα ήταν εφικτό να επιτευχθεί εάν δεν είχε διατηρήσει ατόφια την αν θρωποκεντρική του ιδιοσυστασία, εάν δηλαδή δεν παρέμενε δομημένος στη βάση των ιστορικών κοσμοσυστημι κών θεσμών του: των πόλεων/κοινών, της χρηματιστικής οικονομίας και του ομόλογου εταιρικού οικονομικού συστήματος, ενός πλήρους κοσμικού εκπαιδευτικού δικτύου και μιας σημαί νουσας πνευματικής ζωής, του αρμα τoλισμού, της Oικουμενικής Eκκλησίας που εφεξής ανέλαβε επίσης κοσμικούς/ πολιτικούς ρόλους εναρμονισμένους με τον ανθρωποκεντρικό του χαρακτήρα και τις συνθήκες της κατάκτησης, τον έλεγχο των χριστιανικών πληθυσμών της αυτοκρατορίας κ.λπ.

Το εξώφυλλο της πρωτότυπης έκδοσης στα Γαλλικά (1828), στην Γενεύη

Διαβάστε την πρωτότυπη έκδοση στη Βιβλιοθήκη του Χάρβαρντ εδώ

αναπλήρωνε αυτό που η ίδια δεν διέθετε και το οποίο της παρείχε για μεγάλο διάστημα το αντα γωνιστικό πλεονέκτημα έναντι της Ευρώπης. 3. Τι σημαίνει ακριβώς η απόφανση ότι ο ελληνι σμός συγκροτεί έθνος και ότι υπήρξε στο συνε χές της ιστορίας του έθνος; Πρώτον, ότι δεν περιήλθε ποτέ στη φεουδαρχία, όπως η δυτική Ευρώπη, δηλαδή στον μεσαίωνα, ούτε στο προ-δεσποτικό καθεστώς της Ρωσί ας. Η διαπίστωση του Καποδίστρια ανατρέπει το κυρίαρχο αφήγημα της κρατικής διανόησης της εποχής μας ότι ο ελληνικός κόσμος υπό το νεοελληνικό κράτος δεν μπόρεσε να εναρ μονίσει τον βηματισμό του με την Εσπερία, να «εξευρωπαϊστεί» (!), διότι δεν διήλθε από την αναγέννηση και τον διαφωτισμό. Το εν λόγω αφήγημα καταρρίπτεται εάν αναλογισθεί κανείς ότι η Δύση απαιτήθηκε να διέλθει από τα στάδια αυτά επειδή είχε εκφεουδαλισθεί επί πολλούς αιώνες και ήταν αναγκαία για να επανέλθει στον καθόλα πρώιμο ανθρωποκεντρισμό της αποκα λούμενης νεοτερικότητας. Δεύτερον, σημαίνει ότι η ανθρωποκεντρική ιδιο συστασία του ελληνικού κόσμου εξηγεί γιατί το πρόταγμά του για την εθνική παλινόρθωση ήταν αντι-απολυταρχικό, απεστρεφόταν το καθεστώς της ευρωπαϊκής απολυταρχίας, θα έλεγα μάλι στα ότι απέρριπτε ευρέως ακόμη και το πρόταγ μα του ευρωπαϊκού διαφωτισμού της εποχής. Ο ελληνισμός δεν επεδίωκε την απόσυρση της φε ουδαρχίας όπως η Δύση και η Ανατολή, ούτε τη συνταγματική ηπίωση της απολυταρχίας, αλλά την αποτίναξη του κράτους της ασιατικής δε σποτείας και την πολιτική του ανασυγκρότηση με πρόσημο το κοσμοπολιτειακό δημοκρατικό κράτος που βίωνε μέχρι την κατάκτησή του. Έτσι εξηγείται γιατί το κράτος που έμελλε να δι αδεχθεί την οθωμανική δεσποτεία, από τον Ρήγα

Δείτε την παρουσίαση του βιβλίου

Παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον το γεγονός ότι ο Καποδίστριας συνέλαβε και αναδεικνύει τη διαφορά φύσεως που διακρίνει τον ελληνικό κόσμο από τους λαούς της ευρωπαϊκής ηπείρου, τόσο της ανατολικής όσο και της δυτικής. Δια κηρύσσοντας ότι ο ελληνισμός είναι δομημένος στη βάση του έθνους και ότι ακολουθεί ως προς αυτό το συνεχές της ιστορίας του, διευκρινίζει ότι παρέμεινε ανθρωποκεντρικός και στο πλαί

σιο της οθωμανικής αυτοκρατορίας, δηλαδή με πρόσημο την ελευθερία, την οποία διασφάλισε ζώντας στο πλαίσιο των ελληνικών θεσμών, όπως ήταν η πόλις, η Εκκλησία κ.λπ., μολονό τι τελούσε υπό διπλό καθεστώς εθνικής και δεσποτικής κατοχής. Η οθωμανική δεσποτεία συγκατάνευσε στην εκ μέρους των κατακτημέ νων Ελλήνων διατήρηση των ιστορικών τους θεσμών και της ομόλογης δράσης, διότι έτσι

73

ΜΑΪΟΣ 2025