ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

ΑΡΘΡΑ | ΠΡΩΗΝ ΥΠΟΥΡΓΟΙ

Του Μιχάλη Σταθόπουλου Θεσμικά αντίβαρα στον πρωθυπουργο κεντρισμό

Πρώην υπουργού, ομότιμου Καθηγητή Αστικού Δικαίου, Ακαδημαϊκού

Αν πράγματι προχωρήσει η διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος, ασφαλώς υπάρχουν στο Σύνταγμα ρυθμίσεις που επιδέχονται βελτίωση. Ενδεικτικά θα αναφέρω τις ακόλουθες: 1. Διάκριση των ιδιοτήτων βουλευτή και υπουρ γού Ως προς τη νομοθετική και την εκτελεστική εξουσία νομίζω ότι δύο ζητήματα θα έπρεπε να αντιμετω πισθούν. Αφενός να παύσει η νόθευση της συνταγ ματικής αρχής της διάκρισης των εξουσιών με τη δυνατότητα σύμπτωσης στο ίδιο πρόσωπο των δύο ιδιοτήτων βουλευτή και υπουργού. Σύμφωνη με την αρχή αυτή είναι η πρόβλεψη στο Σύνταγμα της απα γόρευσης κατοχής της εν λόγω διπλής ιδιότητας. Αφετέρου θα πρέπει να καταργηθεί η μη αρμόζουσα σε δημοκρατικό Σύνταγμα προνομιακή μεταχείριση των βουλευτών και των υπουργών ως προς την άσκηση ποινικής δίωξης εναντίον τους, που δεν είναι δυνατή σήμερα χωρίς άδεια της Βουλής. Το μόνο που θα μπορούσε να προβλεφθεί είναι ειδική διαδικασία όταν διώκονται βουλευτές ή υπουργοί, διαδικασία που θα βρίσκεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα της δικαστικής εξουσίας, περιλαμβα νομένης και της κίνησης της διαδικασίας. 2. Ανάγκη θεσμικών αντιβάρων Ειδικά για την εκτελεστική εξουσία θα πρέπει να καμφθεί το πρωθυπουργοκεντρικό σύστημα που επικρατεί με το ισχύον Σύνταγμα και που μάλιστα έγινε εντονότερο και ακραίο ύστερα από την αναθε ώρηση του Συντάγματος το 1986. Με την αναθεώρη ση αυτή αφαιρέθηκαν οι ουσιαστικές αρμοδιότητες του Προέδρου της Δημοκρατίας που ίσχυαν ως τότε και που αποτελούσαν ένα αντίβαρο στην παντοδυ ναμία του Πρωθυπουργού. Υπάρχουν πάντως και πολλά άλλα θεσμικά αντίβαρα που μπορούν και θα έπρεπε να καθιερωθούν, ώστε τουλάχιστον να αμ βλυνθεί ο πρωθυπουργοκεντρισμός. Τα θεσμικά αντίβαρα υπερέχουν, οσάκις τη σχετική αρμοδιότη τα αναλαμβάνουν συλλογικά όργανα. Διότι οι αποφά σεις συλλογικών οργάνων είναι δημοκρατικότερες (αλλά και «αδιαφθορότερες», όπως έχει επισημάνει εύστοχα ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά: «το πλήθος αδιαφθορώτερον των ολίγων») από αυτές μονομε λούς οργάνου. Ως τέτοιο δυνατό θεσμικό αντίβαρο μπορεί να ανα φερθεί, ενδεικτικά και μόνο (ο χώρος δεν επαρκεί για να αναφερθώ και σε άλλα), η λειτουργία Γερου

σίας (με ελεγκτικό και όχι με νομοθετικό έργο, το οποίο ανήκει στη Βουλή). Αξίζει να αναφερθεί ότι η νομοθεσία του Λυκούργου στην αρχαία Σπάρτη προέβλεπε ως αντίβαρο στην εξουσία των δύο βασιλέων και της Απέλλας (εκκλη σίας του δήμου) τη Γερουσία, για να συγκρατεί τη βα σιλεία από τον κίνδυνο εκτροπής της σε τυραννίδα και την Απέλλα από τον κίνδυνο λήψης «σκολιών» (δηλαδή στρεβλών) αποφάσεων. Όλα δε τα όργανα αυτά τα ήλεγχαν και οι πέντε Έφοροι, ο σημαντικός περιορισμός της εξουσίας των οποίων συνίστατο στο ότι η θητεία τους ήταν ετήσια και δεν επιτρεπό ταν επανεκλογή τους. 3. Ηγεσία της δικαιοσύνης Ως προς τη δικαστική εξουσία επιτακτική είναι η ανάγκη αναθεώρησης του τρόπου εκλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης. Υπό το ισχύον Σύνταγμα επιλέγει η Κυβέρνηση την ηγεσία της Δικαιοσύνης. Η διαδικασία αυτή δημιουργεί συχνά δικαιολογημέ να ερωτηματικά και πρέπει να αλλάξει. Η καλύτερη λύση νομίζω θα ήταν, η επιλογή να γίνεται από τη Βουλή με αυξημένη πλειοψηφία, ώστε να είναι υπο χρεωμένες οι πολιτικές δυνάμεις σε συναινετικές διαδικασίες. Οι συναινέσεις μάλιστα και οι συνερ γασίες λειτουργούν εξισορροπητικά, ως αμοιβαίο

αντίβαρο στις αντιμαχόμενες δυνάμεις. Η Βουλή μπορεί να κρίνει βάσει του φακέλου των δικαστών και εκθέσεων από ειδικούς. 4. Το άρθρο 3 Ως προς τα ανθρώπινα δικαιώματα θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι το Σύνταγμά μας βρίσκεται σε υψηλό επίπεδο. Τυχόν βελτιώσεις θα ήταν δευτε ρεύουσας σημασίας. Εκείνο όμως που συνιστά μια τελείως αναχρονιστική ρύθμιση, η οποία βρίσκεται μάλιστα σε αντίθεση με τη θεμελιώδη και μη αναθε ωρήσιμη διάταξη που κατοχυρώνει την ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης (άρθρο 13 § 1 Συντ.), είναι το άρθρο 3 του Συντάγματος για τις σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας. Όλες οι επιμέρους δια τάξεις του άρθρου 3 δεν έχουν θέση στο Σύνταγμα. Και όσες δεν είναι αντίθετες προς το άρθρο 13, θίγουν την ανεξαρτησία της Εκκλησίας λύνοντας ενδοεκκλησιαστικά θέματα που δεν ανήκουν στην αρμοδιότητα της Πολιτείας και είναι περιττές, αφού διαπιστώνουν πάγιες θέσεις της ίδιας της Ελληνορ θόδοξης Εκκλησίας, οι οποίες υπάρχουν και χωρίς τη συνταγματική πρόβλεψη. Βέβαια, ο Πρωθυπουρ γός δήλωσε ότι η αναθεώρηση δεν θα περιλάβει το θέμα των σχέσεων Πολιτείας-Εκκλησίας. Αλλά για την αναθεώρηση αποφασίζει η Βουλή και όχι ο Πρω

11

ΜΑΪΟΣ 2025